Michael D Yates/fb

There has been a flood of posts attacking Gabriel Rockhill's book, "Who Paid the Pipers of Western Marxism." Most of the critics admit to not having read the book, and where no such admission is made, the criticisms often indicate that the writer could not have read the book. Yet, they offer often vicious, ugly, and unhinged comments. No doubt one thing that bothers them is that the book is doing so well and has received a great many positive responses and reviews. Here is one of the best reviews. (Note: I served as primary editor for the book).
In Defence Of Gabriel Rockhill’s "Who Paid the Pipers of Western Marxism": Anti-Imperialist Marxism Versus The Imperial Theory Industry
Bisharat Abbasi
I. Rockhill’s crime: applying historical materialism to Western Marxism itself
Gabriel Rockhill’s Who Paid the Pipers of Western Marxism represents a qualitative rupture within contemporary Marxist debate, not because it invents a new doctrine, but because it commits what is, for the imperialist-compatible left, the ultimate theoretical sin: it applies historical materialism to the producers of Western Marxist theory (imperial theory industry), to their institutions, their funding streams, their circuits of prestige, and their geopolitical embeddedness within imperial power. Western Marxism and Trotskyism, which have long enjoyed the privilege of presenting themselves as eternal critics standing above history, suddenly find themselves dragged into history—into class struggle, into the Cold War, into imperial strategy, into foundations, universities, journals, and cultural fronts. This is why the reaction has been so hysterical. Rockhill has not merely criticised Western Marxism; he has de-sacralised it, stripping it of its moral halo and revealing it as a historically produced ideological formation that emerged, matured, and consolidated itself within the imperial superstructure of monopoly capitalism. The fury of figures like Sebastian Budgen is therefore not accidental, nor is it merely personal: it is the reflex of a class fraction whose symbolic capital has been placed under materialist scrutiny.
What Rockhill demonstrates—systematically, archivally, and theoretically—is that Western Marxism’s defining features are not random errors or unfortunate deviations, but functional traits: its hostility to actually existing socialism, its obsession with “authoritarianism,” its evacuation of political economy in favour of culture and discourse, its moralism in place of organisation, its allergy to state power, sovereignty, and revolution. These traits rendered it not only tolerable but useful to imperialism. This is what it means to say that Western Marxism is imperialist-compatible: not that every individual theorist consciously served the CIA, but that the tradition as a whole was cultivated, rewarded, circulated, and canonised precisely because it neutralised Marxism as a revolutionary science and transformed it into a critical aesthetic, an ethical posture, or a scholastic discourse safely quarantined from power.
II. Sebastian Budgen’s outburst: panic, not critique
Sebastian Budgen’s grotesque outburst—replete with sneers, class contempt, biographical mockery, and open boasts of censorship—confirms, far more eloquently than any footnote, that Rockhill has struck a nerve. Instead of engaging the book’s arguments, archival evidence, or theoretical framework, Budgen resorts to the classic repertoire of a threatened gatekeeper: pathologisation (“paranoid style”), guilt-by-association (chemtrails, 9/11 trutherism), sneering psychologism (“midlife crisis campism”), and, most revealingly, institutional intimidation (“permanent life-ban from all HM spaces”). This is not Marxist polemic; it is ideological policing. It is the language not of theory, but of power—of someone who knows that the terrain he occupies cannot withstand open materialist examination.
Budgen’s slur is especially revealing in its open contempt for the masses. The imagery of “unwashed American basement-dwellers,” “peasant consciousness,” and “credulous forms” betrays the deeply elitist and colonial unconscious of Western Marxism. Here we see the real class character of this milieu: an academic–journalistic stratum embedded in metropolitan institutions, whose radicalism is carefully curated so as never to threaten imperial interests, and whose disdain for popular, revolutionary, or Global South Marxism is barely concealed beneath layers of irony. It confirms Rockhill’s thesis that Western Marxism functions through gatekeeping, exclusion, and the monopolisation of legitimacy, rather than through open scientific debate.
III. Why they cannot refute Rockhill (and therefore must slander him)
The reason Budgen and his circle do not refute Rockhill is simple: they cannot. To refute him, they would have to do precisely what they have been trained never to do: analyse foundations, state institutions, Cold War cultural strategies, imperial geopolitics, and the class location of intellectual labour. They would have to abandon the comfort of moral critique and descend into the dangerous terrain of political economy and state power. They would have to explain why Marxism that defends China, Cuba, Vietnam, Venezuela, or the Soviet experience is systematically marginalised, while Marxism that denounces these projects is endlessly platformed, funded, translated, and promoted. They would have to explain why “anti-authoritarian” Marxism flourishes in the imperial core while revolutionary Marxism flourishes in the Global South. In short, they would have to explain their own existence as a privileged intellectual stratum within empire.
Unable to do this, they resort to slander. Rockhill is not wrong; he is “delirious.” His evidence is not inaccurate; it is “paranoid.” His politics are not anti-imperialist; they are “neo-tankie.” This rhetorical strategy is as old as bourgeois ideology itself: when materialism threatens legitimacy, pathologise it. When critique exposes power, delegitimise the critic. What is remarkable is how openly this is now done, without even the pretence of scholarly engagement. The mask has slipped. The imperialist-compatible left no longer even tries to appear democratic or pluralistic; it simply bans, excludes, sneers, and moves on.
IV. A Global South Marxist verdict: nothing new, and everything confirmed
From a Global South Marxist perspective, none of this is surprising. For us, Western Marxism has long appeared as a strange and sterile phenomenon: endlessly critical, perpetually sophisticated, and utterly incapable of producing or defending revolution. While our peoples fought colonialism, imperialism, sanctions, coups, and underdevelopment, Western Marxists wrote essays about discourse, pessimism, and negativity, often aligning—explicitly or implicitly—with imperial narratives against socialist states. For us, Marxism was never a lifestyle or an identity; it was a weapon of survival, a theory of development, a guide to state-building, and a science of sovereignty. That Western Marxists should recoil in horror at Marxism that actually takes power, builds states, disciplines capital, and defies empire is therefore entirely logical. Their Marxism was never meant to win.
Rockhill’s intervention is thus profoundly important for the Global South, because it re-legitimises our historical experience against decades of metropolitan condescension. It names Western Marxism not as the universal standard of Marxist thought, but as a regional, historically specific, and politically compromised formation. It restores Marxism to its real protagonists: the revolutionary movements, socialist states, and anti-imperialist struggles of Asia, Africa, Latin America, and the broader periphery of capitalism. From this standpoint, Budgen’s tantrum is not offensive; it is diagnostic. It reveals the fear of a tradition that knows its hegemony is cracking, that the Global South no longer seeks validation from Jacobin, Verso, or Historical Materialism, and that Marxism is once again becoming what it always was meant to be: a science of revolution, not a parlor game of critique.
V. Conclusion: the verdict of history, not journals
In the final analysis, the significance of Who Paid the Pipers of Western Marxism lies not in whether Gabriel Rockhill is liked, published, or invited into “HM spaces.” Those spaces, as Budgen himself admits, are policed precisely to prevent such interventions. Its significance lies in the fact that it marks a shift in the balance of theoretical forces: the re-emergence of anti-imperialist, state-oriented, Global South–aligned Marxism as a confident intellectual current that no longer seeks approval from the imperial core. The hysterical reaction of the imperialist-compatible left is the sound of a monopoly losing control.
Rockhill has not merely embarrassed Western Marxism; he has historicised it. And once historicised, it can no longer pretend to be universal, innocent, or radical. That is why the slurs are so vicious, the bans so open, and the tone so nakedly authoritarian. History, however, is not written in editorial boards or podcasts. It is written in struggles, revolutionary states, and social transformations. On that terrain, the imperialist-compatible left has nothing to show—and Rockhill, whatever they may call him, has told the truth they most feared hearing.
(More power to yo comrade Gabriel Rockhill ️.png️.png️.png️.png)

@istomastor

Η γαμψη μυτη και το μονοφρυδο τον καθιστουν αυτοματα κακο.

“ [ η αστική τάξη ...] Αναγκάζει όλα τα έθνη να δεχτούν τον αστικό τρόπο παραγωγής, αν δεν θέλουν να χαθούν. Τα αναγκάζει να εισαγάγουν στη χώρα τους το λεγόμενο πολιτισμό, δηλαδή να γίνουν αστοί. Με μια λέξη, δημιουργεί έναν κόσμο "κατ' εικόνα της".”
Καρλ Μαρξ - Φρήντριχ Ενγκελς:
Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, Αστοί και προλετάριοι.
“Τίποτα δεν πιστεύεται τόσο ακράδαντα όσο αυτό που γνωρίζουμε λιγότερο.”
Μισέλ ντε Μονταίν, Δοκίμια.
Δύο γυναίκες περιμένουν σε σταθμό του μετρό, στην Τεχεράνη.
Πέρα από τις εμφανείς διαφορές (ντύσιμο, η μία διαβάζει βιβλίο, η δεύτερη μάλλον σερφάρει με το κινητό στο διαδίκτυο), είναι σχεδόν απολύτως βέβαιο ότι η μία ξενίζει ή προκαλεί αποστροφή κι απόρριψη ενώ η δεύτερη πληρεί κάθε κριτήριο αποδοχής της δυτικής, “πολιτισμένης” αισθητικής ματιάς.
Ενός κριτηρίου που πίσω από την περίφημη πολυπολιτισμικότητα (“μεγαλουπόλεις-χωνευτήρια πολιτισμών και φυλών”) κρύβει τη στυγνή εκμετάλλευση κάθε σκουρόχρωμου που βρέθηκε στη Δύση μήπως και δει Θεού πρόσωπο.
Από τον 16ο αιώνα ο Μονταίν διέκρινε ότι αυτό που οι ευρωπαίοι αποκαλούσαν “βαρβαρότητα” ήταν απλώς θέμα οπτικής, αμφισβήτησε την πολιτισμική υπεροχή των ευρωπαίων, αναγνωρίζοντας το γεγονός ότι οι σύγχρονοι Ευρωπαίοι υπήρξαν μακράν πιο βάρβαροι στις σκληρότητές τους απέναντι στους ιθαγενείς, αθώους ανθρώπους, τον τρόπο ζωής των οποίων καταδίκαζαν.
Ο κριτικός αναστοχασμός, επομένως, του οικείου, μη ξένου, πολιτισμού κι η αναγνώριση σ' αυτόν των στρεβλώσεων, παρανοήσεων και προκαταλήψεων μέσω των οποίων προσλαμβάνεται ο “ξένος” ως βάρβαρος, άξεστος, απολίτιστος ή καθυστερημένος είναι αναγκαίος προτού “τον λίθον βαλέτω”.
Το υποκριτικό ενδιαφέρον του δυτικού ανθρώπου, του αστού, να “εκπολιτίσει” τον “ξένο”, να τον μετα-πλάσει “κατ' εικόνα” του, κρύβει την αστείρευτη εγκληματική δίψα για τη νομή κάθε μορφής και είδους αξίας που κατέχει ο “βάρβαρος”.
Και μόνον όταν αυτό το άτομο, ο “βάρβαρος” και “καθυστερημένος”, αποκτήσει εκείνα τα χαρακτηριστικά που είναι οικεία και αποδεκτά στον δυτικό κόσμο και πολιτισμό - να μακιγιάρεται όπως στη δύση, να βλέπει τις ίδιες ταινίες, σόου και εκπομπές, να ακούει την ίδια μουσική, να ντύνεται - ή να γδύνεται - όπως στη δύση, με λίγα λόγια να αλλοτριωθεί κυριολεκτικά από τη λαίλαπα του δυτικού πολιτιστικού ιμπεριαλισμού, να απωλέσει κάθε ίχνος και στοιχείο των χιλιετιών της διαφορετικότητάς του, της εθνικής του παράδοσης, τότε και μόνο τότε, θα γίνει αποδεκτός, αλλοτριωμένος κι αποξενωμένος από τις παραδόσεις του και ταυτόχρονα κατάλληλος προς εκμετάλλευση.
Ο,τι επιτραπεί να παραμείνει θα είναι μόνο αυτό που θα αποφέρει ακόμα περισσότερη εκμετάλλευση και κέρδος - κι από τη μύγα ξύγκι - ως χυδαία τουριστική και φολκλόρ γραφικότητα, ως κουλέρ λοκάλ προς τέρψη της μικροαστικής μικρόνοιας (καθόλου δεν ενδιαφέρεται ο μπουρζουάς αν ο προλετάριος φοράει ή δεν φοράει, φέσι ή σαρίκι, μαντήλα ή μπούρκα, κελεμπία ή αμπάγια, είναι γυμνός ή όχι, αρκεί να δουλεύει και να παράγει υπεραξία).
Κι όταν όλα αυτά επιτευχθούν κι οι “βάρβαροι” εκπολιτιστούν, τότε ίσως σταματήσουμε να τους βομβαρδίζουμε και να δολοφονούμε τα παιδιά τους.
απο W.B./fb

Αντώνης Ανδρουλιδάκης

Στην Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών, η στιγμή όπου η απογοήτευση έπαψε να είναι αντίδραση και έγινε στάση ζωής φαίνεται πως έχει ήδη επέλθει. Η στιγμή του κυνισμού έχει ήδη επέλθει.
Ο κυνισμός δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Δεν είναι ιδεολογία. Δεν είναι καν επιλογή. Είναι η αίσθηση, το απόβρασμα, το κατακάθι, που απομένει όταν έχουν εξαντληθεί ολοσχερώς οι προσδοκίες.
Για μεγάλο μέρος της νεότερης ιστορίας της, η Ελλάδα κινήθηκε με έντονα φορτισμένα «νοήματα»: ελευθερία, επέκταση, επιβίωση, ευημερία. Υπήρχε πάντα ένα «γιατί» που έδινε κατεύθυνση, ακόμη και μέσα σε δύσκολες συνθήκες. Καθώς όμως αυτά τα αφηγήματα έξαντλήθηκαν, δεν αντικαστάθηκαν και άφησαν πίσω τους ένα κενό. Κενό νοήματος. Και μέσα σε αυτό το κενό, ο κυνισμός γίνεται σχεδόν αναπόφευκτος.
Αυτός ο κυνισμός δεν έχει καμιά σχέση με την άρνηση των συμβάσεων για χάρη της ελευθερίας. Είναι κάτι πιο σιωπηλό. Είναι μια άμυνα απέναντι στη διάψευση. Ο άνθρωπος που έχει απογοητευτεί επανειλημμένα, μαθαίνει να μην πιστεύει. Όχι επειδή «ξέρει καλύτερα», αλλά επειδή δεν αντέχει πια ούτε καν να ελπίζει. Έτσι, ειρωνεύεται. Αποστασιοποιείται. Ακυρώνει εκ των προτέρων κάθε δυνατότητα.
Ο κυνισμός, δηλαδή, δεν είναι δύναμη. Είναι προστασία.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, ο κυνισμός λειτουργεί ως ένας λεπτός αλλά ισχυρός μηχανισμός άμυνας. Ο άνθρωπος που έχει βιώσει επαναλαμβανόμενες διαψεύσεις -σε σχέσεις, θεσμούς, προσδοκίες- δεν αντέχει πλέον την έκθεση στο ενδεχόμενο μιας νέας απογοήτευσης. Έτσι, προτιμά να προεξοφλεί το αρνητικό αποτέλεσμα, να ακυρώνει εκ των προτέρων κάθε πιθανότητα, ώστε να μην ξαναπληγωθεί. Ο κυνισμός, με αυτή την έννοια, δεν είναι απουσία συναισθήματος, αλλά υπερπροστασία του. Είναι ένας τρόπος να μην επενδύεις, για να μη χάσεις· να μην πιστεύεις, για να μη διαψευστείς· να μην ελπίζεις, για να μην πονέσεις. Σαν να αυτοκτονείς για να μην πεθάνεις. Το τίμημα, όμως, είναι βαρύ: μαζί με τον πόνο, αποκλείεται και η δυνατότητα της χαράς, της σχέσης και της δημιουργίας.
Ο κυνισμός δεν χρειάζεται επιχειρήματα. Ακούγεται. Στις μικρές φράσεις της καθημερινότητας, που επαναλαμβάνονται σχεδόν μηχανικά:
«Τίποτα δεν αλλάζει.»
«Μην περιμένεις τίποτα από κανέναν.»
«Όποιος μπορεί, κοιτάει την πάρτη του.»
«Αυτή είναι η Ελλάδα.»
«Έτσι ήταν πάντα.»
«Μην είσαι αφελής.»
«Αν δεν είσαι πονηρός, σε τρώνε.»
«Σιγά μην γίνει τίποτα.»
«Κάνε τη δουλειά σου και μη μιλάς.»
«Μη μπλέκεις.»
«Κοίτα να σωθείς εσύ.»
«Εδώ δεν αλλάζει τίποτα.»
«Κανείς δεν κάνει κάτι χωρίς συμφέρον.»
Και πιο ήσυχα, πιο «σοφά»:
«Εγώ απλώς είμαι ρεαλιστής.»
«Δεν έχω αυταπάτες.»
«Έχω δει πολλά.»
«Ξέρω πώς δουλεύει το σύστημα.»
Και κάπου στο τέλος, η πιο απογυμνωμένη μορφή:
«Ε, και;»
Δύο λέξεις που δεν περιγράφουν την πραγματικότητα, την κλείνουν.
Μέσα σε αυτές τις φράσεις συμπυκνώνεται μια ολόκληρη στάση ζωής που λέει πως: καμία πράξη δεν έχει πραγματική αξία, καμία αλλαγή δεν είναι δυνατή, καμία εμπιστοσύνη δεν αξίζει το ρίσκο
Και κάπως έτσι, μια ολόκληρη κοινωνία αποσύρεται από τον εαυτό της. Δεν συγκρούεται. Δεν διεκδικεί. Δεν δημιουργεί.
Απλώς σχολιάζει, γκρινιάζει και ειρωνεύεται.
Ο κυνισμός δεν θα μπορούσε να κυριαρχήσει χωρίς κόπωση.
Η συνεχής κρίση -οικονομική, πολιτική, θεσμική- δεν οδήγησε μόνο σε αντίδραση. Οδήγησε στην εξάντληση. Και ο εξαντλημένος άνθρωπος δεν επαναστατεί. Αποσύρεται. "Αράζει".
Ο κυνισμός είναι η μορφή που παίρνει αυτή η απόσυρση.
Μια μορφή συμμετοχής χωρίς δέσμευση. Μια παρουσία χωρίς εμπλοκή, μια απούσα "παρουσία".
Ωστόσο, το πιο ύπουλο στοιχείο του κυνισμού είναι ότι μοιάζει με διαύγεια. Ο κυνικός πιστεύει ότι «βλέπει τα πράγματα όπως είναι». Ότι δεν ξεγελιέται. Ότι δεν έχει αυταπάτες. Ότι "δεν είμαι εγώ μαλάκας, σαν και σένα"!
Αυτό που δεν βλέπει όμως είναι το κόστος. Ότι μαζί με την πιθανή αυταπάτη χάνει και τη πιθανή δυνατότητα. Γιατί όποιος δεν πιστεύει σε τίποτα, δεν μπορεί να δράσει για τίποτα.
Ο νεοελληνικός κυνισμός ακύρωσε την ριψοκινδύνευση. Και χωρίς ρίσκο, δεν υπάρχει ούτε πολιτική, ούτε δημιουργία, ούτε σχέση. Υπάρχει μόνο διαχείριση. Διαχείριση της καθημερινότητας.
Διαχείριση της απογοήτευσης. Διαχείριση του «τίποτα δεν αλλάζει». Ό,τι κάνει δηλαδή και η κυρίαρχη πολιτική ελίτ.
Ο κυνισμός είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό αίσθημα μιας κοινωνίας που έχει κουραστεί από τον εαυτό της. Δεν είναι θόρυβος. Είναι σιωπή ή μάλλον μουρμουριτό.
Και αυτό το σιωπηλό μουρμουριτό δεν είναι ουδέτερο. Γιατί μέσα του χάθηκε κάτι πολύ βασικό: η δυνατότητα να πιστέψουμε ότι κάτι αξίζει να γίνει. Και χωρίς αυτό, καμία κοινωνία δεν μπορεί να βγεί πραγματικά από την παρακμή.

G.E.M. DE STE. CROIX.

Ο ΤΑΞΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ, από την Αρχαϊκή Εποχή ως την Αραβική Κατάκτηση.
Το βιβλίο του Geoffrey de Saint Croix αποτελεί μια εμβληματική συμβολή στη μελέτη της ιστορίας της αρχαιότητας μέσα από το πρίσμα της μαρξιστικής θεωρίας.
Με βαθιά γνώση των πηγών και εντυπωσιακή φιλολογική και ιστορική τεκμηρίωση, ο Saint Croix εστιάζει στον ρόλο του ταξικού αγώνα ως κινητήριας δύναμης των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών μετασχηματισμών στον αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό κόσμο.
Το βιβλίο καλύπτει μια τεράστια χρονική περίοδο, από την Αρχαϊκή Εποχή της Ελλάδας (8ος αι. π.Χ.) έως και την Αραβική κατάκτηση της Ανατολής τον 7ο αιώνα μ.Χ.
Σε αυτή την μεγάλη ιστορική περίοδο, ο συγγραφέας αναδεικνύει ότι οι κοινωνικές συγκρούσεις δεν είναι περιστασιακά φαινόμενα, αλλά σταθερά παρόντα και καθοριστικά για την πορεία των κοινωνιών.
Η κύρια μορφή αυτής της πάλης είναι η αντίθεση μεταξύ των κυρίαρχων τάξεων, ιδιοκτητών γης, δουλοκτητών και των καταπιεσμένων τάξεων, όπως οι φτωχοί αγρότες, οι δούλοι, οι απελεύθεροι και οι ακτήμονες.
Ένας από τους βασικούς άξονες της ανάλυσης του Saint Croix είναι η δουλεία.
Τη θεωρεί θεμέλιο του αρχαίου τρόπου παραγωγής και στοιχείο που διαμόρφωσε ριζικά την οικονομία, την πολιτική και την ιδεολογία των αρχαίων κοινωνιών.
Μέσα από την εκτενή μελέτη αρχαίων πηγών, νομικών κειμένων, επιγραφών και άλλων τεκμηρίων, ο συγγραφέας αναδεικνύει τη βαρβαρότητα και την εκμετάλλευση πάνω στην οποία οικοδομήθηκαν οι πολιτισμοί της εποχής.
Ο Saint Croix εστιάζει σε χαρακτηριστικά παραδείγματα ταξικής σύγκρουσης, όπως οι κοινωνικές εντάσεις στην Αθήνα της κλασικής περιόδου, οι συγκρούσεις ανάμεσα σε πατρικίους και πληβείους στη Ρώμη, οι εξεγέρσεις των δούλων (όπως αυτή του Σπάρτακου), αλλά και οι πιο “ύπουλες” μορφές ιδεολογικής κυριαρχίας, που διατήρησαν την κοινωνική ανισότητα μέσα από νόμους και θεσμούς.
Το έργο αντιπαρατίθεται ανοιχτά με την παραδοσιακή, φιλελεύθερη ιστοριογραφία, η οποία τείνει να αποσιωπά ή να υποτιμά τον ρόλο της κοινωνικής σύγκρουσης στην εξέλιξη των αρχαίων πολιτισμών.
Αντίθετα, ο Saint Croix βλέπει τις πολιτικές και πολιτισμικές εξελίξεις ως αποτελέσματα αυτών των συγκρούσεων και όχι ως ουδέτερες ή “φυσικές” διεργασίες.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον τρόπο με τον οποίο οι κυρίαρχες τάξεις χρησιμοποίησαν την ιδεολογία, τη θρησκεία, τη φιλοσοφία και τη νομοθεσία για να νομιμοποιήσουν και να διατηρήσουν την κυριαρχία τους.
Μέσα από αυτά τα εργαλεία, εδραιώθηκαν κοινωνικές ιεραρχίες που σπάνια αμφισβητήθηκαν ουσιαστικά, με εξαίρεση στιγμές έντονης κρίσης και σύγκρουσης.
Το βιβλίο κλείνει με την περίοδο της παρακμής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και την Αραβική κατάκτηση, τονίζοντας πώς οι εσωτερικές αντιφάσεις του δουλοκτητικού συστήματος, σε συνδυασμό με εξωτερικές πιέσεις, οδήγησαν στη σταδιακή κατάρρευσή του.
Το έργο του Geoffrey de Saint Croix δεν είναι απλώς μια ιστορική μελέτη, είναι ένα πολιτικό κείμενο, μια κριτική της κοινωνικής αδικίας και εκμετάλλευσης που διαπερνούσε ακόμα και τις πιο “ένδοξες” σελίδες του αρχαίου κόσμου.
Είναι ένα έργο που προκαλεί τον αναγνώστη να επανεξετάσει τη σχέση του με το παρελθόν και να αναγνωρίσει τις διαχρονικές διαστάσεις της ταξικής πάλης.
Η Μετάβαση της Ρώμης από τη Δημοκρατία στην Ολιγαρχία.
Η ιστορία της Ρώμης είναι βαθιά συνδεδεμένη με τις έντονες κοινωνικές συγκρούσεις και τις διαρκείς μεταβολές στο σύστημα διακυβέρνησης.
Η περίοδος της ρωμαϊκής Δημοκρατίας (509–27 π.Χ.) υπήρξε μια εποχή μεγάλης πολιτικής κινητικότητας αλλά και όξυνσης ταξικών εντάσεων, που τελικά οδήγησαν στη μετάβαση προς ένα συγκεντρωτικό, ολιγαρχικό καθεστώς, πρώτα υπό τη μορφή της "Πριγκιπικής εξουσίας" (principatus) του Οκταβιανού Αυγούστου και στη συνέχεια με την πλήρη εγκαθίδρυση της Αυτοκρατορίας.
Η ρωμαϊκή Δημοκρατία γεννήθηκε από μια μορφή αριστοκρατικής εξέγερσης: την ανατροπή της βασιλείας των Ταρκυνίων και την εγκαθίδρυση ενός συστήματος στο οποίο κυρίαρχο ρόλο είχαν οι πατρίκιοι, η γαιοκτητική αριστοκρατία της πόλης.
Ωστόσο, γρήγορα αναπτύχθηκε ένας μακροχρόνιος αγώνας ανάμεσα σε πατρικίους και πληβείους, γνωστός ως ο "Αγώνας των Τάξεων" (Conflict of the Orders), που διήρκεσε από τον 5ο ως τον 3ο αιώνα π.Χ.
Οι πληβείοι διεκδίκησαν πολιτικά δικαιώματα, πρόσβαση στα αξιώματα και προστασία από την αυθαίρετη εξουσία των ευγενών, επιτυγχάνοντας θεσμικές νίκες όπως η δημιουργία του αξιώματος του δημάρχου του λαού (tribunus plebis) και η θέσπιση γραπτών νόμων (Δωδεκάδελτος).
Παρότι η Ρώμη διατηρούσε εξωτερικά μια "μεικτή" πολιτεία, με στοιχεία μοναρχίας (οι ύπατοι), αριστοκρατίας (η Σύγκλητος) και δημοκρατίας (οι λαϊκές συνελεύσεις), στην πράξη η εξουσία βρισκόταν στα χέρια μιας μικρής, πλούσιας ελίτ, των συγκλητικών και των ιππέων (equites).
Η συσσώρευση πλούτου από τις κατακτήσεις, ιδιαίτερα μετά τους Καρχηδονιακούς πολέμους, διεύρυνε το χάσμα ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς.
Η μικρή αγροτική τάξη άρχισε να εξαφανίζεται, καθώς οι αγρότες είτε κατέστρεψαν τα χωράφια τους στον πόλεμο είτε έχασαν τη γη τους από τα χρέη.
Η γη συγκεντρώθηκε στα χέρια των πλουσίων και οργανώθηκε σε τεράστια αγροκτήματα (latifundia) με βάση τη δουλική εργασία.
Οι πολίτες-αγρότες που αποτελούσαν την καρδιά του ρωμαϊκού στρατού περιθωριοποιήθηκαν και οδηγήθηκαν στις πόλεις, δημιουργώντας ένα μεγάλο και κοινωνικά ρευστό προλεταριάτο.
Αυτό το νέο σώμα πολιτών γινόταν αντικείμενο χειραγώγησης μέσω της πολιτικής των "άρτων και θεαμάτων", ενώ έχανε τη δυνατότητα πραγματικής συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων.
Η εσωτερική κρίση της Δημοκρατίας εκφράστηκε με τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες των Γράκχων (Τιβέριος και Γάιος Γράκχος), που επιχείρησαν να αναδιανείμουν τη γη και να περιορίσουν την εξουσία της συγκλητικής ολιγαρχίας.
Η αποτυχία τους και η βίαιη εξόντωσή τους σηματοδοτούν την έναρξη μιας περιόδου πολιτικής αστάθειας και εμφυλίων συγκρούσεων.
Ακολούθησε μια σειρά από συγκρούσεις ανάμεσα σε λαϊκιστές και συντηρητικούς, με αποκορύφωμα τον εμφύλιο ανάμεσα στον Μάριο και τον Σύλλα, και αργότερα τον πόλεμο ανάμεσα στον Ιούλιο Καίσαρα και τον Πομπήιο.
Ο Ιούλιος Καίσαρας προσπάθησε να εγκαθιδρύσει μια συγκεντρωτική μορφή εξουσίας με λαϊκό έρεισμα, αλλά η δολοφονία του από την αριστοκρατική μερίδα της Συγκλήτου ανέδειξε το βάθος των ταξικών και πολιτικών αντιθέσεων.
Η τελική πράξη της μετάβασης παίχτηκε με την άνοδο του Οκταβιανού (Αυγούστου), ο οποίος συγκέντρωσε όλες τις βασικές εξουσίες στο πρόσωπό του, διατηρώντας παράλληλα τη βιτρίνα των δημοκρατικών θεσμών.
Έτσι, ιδρύθηκε η Πριγκιπική Ολιγαρχία, δηλαδή ένα αυταρχικό καθεστώς με συγκεντρωμένη εξουσία, όπου οι θεσμοί λειτουργούσαν περισσότερο ως εργαλεία νομιμοποίησης παρά ως μηχανισμοί λαϊκής συμμετοχής.
Από μια μαρξιστική σκοπιά, όπως αυτή του Geoffrey de Saint Croix, η μετάβαση από τη Δημοκρατία στην Ολιγαρχία και τελικά στην Αυτοκρατορία μπορεί να ερμηνευτεί ως αποτέλεσμα της όξυνσης των ταξικών αντιθέσεων που το πολιτικό σύστημα της Δημοκρατίας αδυνατούσε πλέον να διαχειριστεί.
Η συγκέντρωση του πλούτου και της γης, η αποδυνάμωση της μικροϊδιοκτησίας, η ενίσχυση της δουλείας και η περιθωριοποίηση των λαϊκών στρωμάτων δημιούργησαν μια κοινωνική πραγματικότητα που δεν μπορούσε να καλυφθεί από τις δημοκρατικές προσχηματικές μορφές.
Η πτώση της Δημοκρατίας στη Ρώμη δεν ήταν λοιπόν απλώς μια "πολιτειακή" αλλαγή.
Ήταν το αποτέλεσμα βαθιών κοινωνικών και ταξικών διεργασιών, που διαμόρφωσαν τη μορφή της εξουσίας και άνοιξαν τον δρόμο για τον συγκεντρωτικό, αυτοκρατορικό αυταρχισμό.
Μπέρτολτ Μπρεχτ.
Ερωτήσεις ενός εργάτη που διαβάζει.
Ποιος έχτισε τη Θήβα την εφτάπυλη;
Στα βιβλία δε βρίσκεις παρά των βασιλιάδων τα ονόματα.
Oι βασιλιάδες κουβαλήσαν τ’ αγκωνάρια;
Και τη χιλιοκαταστραμμένη Bαβυλώνα ποιος την ξανάχτισε τόσες φορές;
Σε τι χαμόσπιτα της Λίμας της χρυσόλαμπρης ζούσαν οι οικοδόμοι;
Tη νύχτα που το Σινικό Tείχος αποτελειώσαν, πού πήγανε οι χτίστες;
H μεγάλη Pώμη είναι γεμάτη αψίδες θριάμβου. Ποιος τις έστησε;
Πάνω σε ποιους θριαμβεύσανε οι Kαίσαρες;
Tο Bυζάντιο το χιλιοτραγουδισμένο μόνο παλάτια είχε για τους κατοίκους του;
Aκόμα και στη μυθική Aτλαντίδα, τη νύχτα που τη ρούφηξε η θάλασσα,
τ’ αφεντικά βουλιάζοντας, μ’ ουρλιαχτά τους σκλάβους τους καλούσαν.
O νεαρός Aλέξανδρος υπόταξε τις Iνδίες.
Mοναχός του;
O Kαίσαρας νίκησε τους Γαλάτες.
Δεν είχε ούτ’ ένα μάγειρα μαζί του;
O Φίλιππος της Iσπανίας έκλαψε όταν η Aρμάδα του βυθίστηκε.
Δεν έκλαψε, τάχα, άλλος κανένας;
O Mέγας Φρειδερίκος κέρδισε τον Eφτάχρονο τον Πόλεμο.
Ποιος άλλος τόνε κέρδισε;
Kάθε σελίδα και μια νίκη.
Ποιος μαγείρεψε τα νικητήρια συμπόσια;
Κάθε δέκα χρόνια κι ένας μεγάλος άντρας.
Ποιος πλήρωσε τα έξοδα;
Πόσες και πόσες ιστορίες
Πόσες και πόσες απορίες.
Vincent van Gogh "Οι πατατοφάγοι",1885.

Αρθρο του Γ. Ιμβριώτη δημοσιεύτηκε στην Επιθεώρηση Τέχνης το 1961 (αρ. τ. 82), "όταν η άρχουσα τάξη της χώρας πανηγύριζε για τη σύνδεση της χώρας με την Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά και οι πολιτικοί της εκπρόσωποι υπόσχονταν στον ελληνικό λαό τη "Γη της Επαγγελίας"

Μετά από 64 χρόνια οι βασικές εκτιμήσεις και προβλέψεις επιβεβαιώθηκαν, ή επιβεβαιώνονται...

"Λόγια προφητικά; Όχι. Εκτιμήσεις που βασίζονται στη μαρξιστική επιστημονική ανάλυση της πραγματικότητας, του πραγματικού χαρακτήρα των εξελίξεων, με την επένδυση όμως ενός οξυδερκούς πνεύματος, του κομμουνιστή καθηγητή Γιάννη Ιμβριώτη".

---

Η ιδεολογική προπαγάνδα της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς

του Γιάννη Ιμβριώτη

Μεγάλη αναταραχή έφερε η σύνδεση της Ελλάδας με την Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά. Σφοδρή συζήτηση ξέσπασε ανάμεσα στους υπέρμαχους και τους αντίμαχους πολιτικούς, οικονομολόγους, διανοουμένους. Η σύνδεση αυτή γεννά μια πολύπλοκη προβληματική. Σύμφωνα με τους οπαδούς δημιουργεί μια βαθειά τομή στη νεοελληνική ιστορία, είναι το πιο βαρυσήμαντο περιστατικό μετά τη συνθήκη της Λωζάννης. Τότε η Ελλάδα άφησε τους ωραίους οραματισμούς της για το Μαρμαρωμένο Βασιλιά, για την Κόκκινη Μηλιά και συγκεντρώθηκε στον εαυτό της. Μα τώρα ήρθε η μοναδική στιγμή να σπάσει τα στενά πλαίσια της μικρόχαρης ζωής της και να ορμήσει πέρα απ’ αυτά σ’ έναν απλόχωρο υλικά και πνευματικά ευρωπαϊκό χώρο, όπου θα μπορέσει να δημιουργήσει και να γνωρίσει μια πρωτόφαντη αλκή. Τώρα κάνει ένα καταπληκτικό άλμα προς τα εμπρός μέσα στην ιστορική της ανάπτυξη.

Μα από το άλλο μέρος οι αντίμαχοι προβάλλουν ολωσδιόλου μιαν αντίθετη, μια ζοφερή εικόνα. Η Ελλάδα με τη σύνδεση μπαίνει σε αφάνταστους κινδύνους, γίνεται σωστή αποικία που θα την αγκαλιάσει θανάσιμα ο μονοπωλιακός ιμπεριαλισμός για να ρουφήξει όλη την ικμάδα της. Κι όχι μόνο η φτωχή της οικονομία θα καταστραφεί μα κι η εθνική της υπόσταση θα κινδυνέψει κι η πνευματική της οντότητα θα δηλητηριαστεί από φθαρτικά ιδεολογικά κηρύγματα που υπνωτίζουν τις ψυχές των ανθρώπων και τις κάνουν ράθυμες και βολικές για κάθε υποταγή.

Σήμερα η συζήτηση έχει προχωρήσει τόσο πολύ, έχουν γραφεί τόσες μελέτες και άρθρα, ώστε μπορεί κανείς, ακόμα κι ο μη ειδικός, να μορφώσει μιαν αντικειμενική γνώμη. Η προσεχτική αμερόληπτη μελέτη δίχως άλλο πρέπει να πείσει πως η οικονομική αυτή κοινότητα δεν είναι άλλο παρά ένα όργανο των μεγάλων μονοπωλίων, που αποβλέπει στα συμφέροντά τους και που υπηρετεί ορισμένους πολιτικούς σκοπούς. Οι ειδικοί αντίμαχοι μας παρουσιάζουν ανάγλυφο όλο το σύνθετο χαρακτήρα της. Τούτοι ανήκουν σε διαφορετικά και σε ριζικά αντίθετα στρατόπεδα και δεν μπορεί κανείς να πει πως ο ομογνωμία τους υπαγορεύεται από μια και μόνη ίδια ιδεολογία. Και τώρα εδώ δεν πρόκειται ν’ αναπτύξουμε σ’ όλες τις λεπτομέρειες το χαρακτήρα της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς, όπως μας τον ιστορούν τα ειδικά οικονομολογικά άρθρα, είναι όμως ανάγκη να τον δώσουμε σε μια συμπυκνωμένη σκιαγράφηση που θα μας χρησιμέψει σαν βάση για την παραπέρα συζήτηση.

Ιδού το τεράστιο συγκρότημα της Δυτικής Γερμανίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ολλανδίας, Βελγίου και Λουξεμβούργου, που προβάλλει σαν μια Ευρώπη οικονομικά, τώρα στην αρχή, κι αργότερα πολιτικά ενωμένη και που μαζί της δένεται η υπανάπτυκτη Ελλάδα. Σε τέτοιους σχηματισμούς οι καθυστερημένοι όλο και πιο πολύ χειροτερεύουν τη μοίρα τους κι όλο και πιο πολύ γίνονται τυφλά ενεργούμενα των πλουσίων εταίρων. Και το χειρότερο, η Ελλάδα δεν μπαίνει στο συνεταιρισμό ούτε καν σαν ισότιμο μέλος, έστω και στο χαρτί, παρά έχει μειωμένα δικαιώματα, δε διαθέτει ψήφο κι είναι υποχρεωμένη να εκτελεί κάθε απόφαση των μεγάλων. Ας αντικρύσουμε κατάματα τη ζοφερή εικόνα που χαράζεται και προβάλλει μέσα σ’ αυτή την κατάσταση. Η ελληνική βιομηχανία, χωρίς τους προστατευτικούς απέναντι των άλλων εταίρων δασμούς που καταργούνται σύμφωνα με τη συμφωνία σταδιακά μέσα σε είκοσι δύο χρόνια, χτυπιέται θανάσιμα, γιατί ποτέ δεν μπορεί να φτάσει σ’ ένα τόσο χρονικό διάστημα τις άλλες τις ξένες τις τόσο προχωρημένες και ν’ ανταγωνιστεί μαζί τους. Τα βιομηχανικά είδη των άλλων μελών της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς σαν φθηνότερα και καλύτερα θα πλημμυρίσουν τον τόπο. Και κάθε ελπίδα για την εκβιομηχάνισή του χάνεται ολότελα. Η Ελλάδα παραδίνεται στη βουλιμία του ξένου κεφαλαίου, γίνεται αποικιακή χώρα που θα διαθέτει πρώτες ύλες και φθηνό εργατικό δυναμικό. Τα ξένα μονοπώλια και προπάντων τα γερμανικά, που χάρη και σε ιδιαίτερες ακόμα ελληνογερμανικές συμφωνίες αποχτούν προνόμια, θα δράσουν εδώ με ποικίλες βιομηχανικές κ’ εμπορικές μορφές. Το αποτέλεσμα θα είναι να κλείσουν τα ελληνικά εργοστάσια, ακόμα και τα καταστήματα. Όλος ο εργαζόμενος λαός – εκτός από μια ολιγαρχική μειοψηφία που θα συνεργάζεται με τους ξένους – θ’ απαθλιώνεται ολοένα. Η ανεργία, η υποαπασχόληση θα ταχύνουν το ρυθμό στη μετανάστευση, θα της δώσουν τη μορφή πανικού φυγής. Η ελληνική νεολαία θα σκορπιστεί σ’ όλο το χώρο της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς, όπου θα προσφέρει φθηνή εργασιακή δύναμη. Ό,τι είχε σκεφθεί ο Χίτλερ, ό,τι είχαν θελήσει τα αμερικανικά και τα άλλα μονοπώλια, δηλαδή να εμποδίσουν κάθε βιομηχανική ανάπτυξη της Ελλάδας, ώστε αυτή να καταναλώνει μόνο τη δική τους παραγωγή, τώρα κατορθώνεται με τη δική μας τη συνεργασία. Κι ακόμα μας κλείνουν κι από τον έξω κόσμο. Οι τελωνειακοί φραγμοί που υποχρεωτικά διατηρούμε απέναντι των άλλων, των τρίτων, όπως λχ. των σοσιαλιστικών χωρών, γίνονται πελώρια εμπόδια στις εμπορικές συναλλαγές μαζί τους.

Πολύμορφη ενίσχυση της εξάρτησης

Όλοι αυτοί οι ασφυκτικοί περιορισμοί μάς φέρνουν στην οικονομική εξάρτηση από το μονοπωλιακό ιμπεριαλισμό. Κι αυτή η υποδούλωσε δεν μπορεί παρά να συμπληρώνεται κι από την πολιτική. Τα μονοπώλια γίνονται ο μοναδικός αφέντης του τόπου. Αυτά θα διορίζουν την κυβέρνηση που θα τους αρέσει. Αυτά θα υπαγορεύουν τα κατασταλτικά κρατικά μέτρα ενάντια σε κάθε διαφωνία, σε κάθε διαμαρτυρία του λαού. Η επίσημη βία θα φτάσει στο κατακόρυφο. Θα χτυπηθεί κάθε συνδικαλιστική ελευθερία, κάθε δικαίωμα του ανθρώπου και του πολίτη, γενικά κάθε δημοκρατικός θεσμός.

Κι ακόμα θα μεγαλώσουν κι οι εξωτερικοί κίνδυνοι. Η Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά δεν είναι ένα συγκρότημα μόνο οικονομικό, αλλά συνάμα και πολιτικό. Ο στρατιωτικός μηχανισμός του ΝΑΤΟ συμπληρώνεται και δυναμώνει με το οικονομικό και το πολιτικό στοιχείο. Η Ελλάδα σαν άβουλο πιόνι υποχρεώνεται ν’ ακολουθεί τον ιμπεριαλιστικό σχηματισμό σε κάθε πρόκλησή του, σε κάθε απειλή του που μπορεί ν’ ανάψει την παγκόσμια πυρκαϊά.

Μα δεν είναι μόνο η τωρινή συγκρότηση και διάρθρωση της ΚΕΑ που μας δείχνουν ανάγλυφο το χαρακτήρα της, παρά κι η γενεαλογία της μαρτυρεί την αληθινή της ουσία, την ιμπεριαλιστική καταγωγή της. Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός κατόρθωσε στα τελευταία χρόνια, εκτός από το στρατιωτικό ΝΑΤΟ, να ιδρύσει με τη σειρά τον “Οργανισμό Ευρωπαϊκής Συνεργασίας”, την “Ευρωπαϊκή Ένωση Πληρωμών”, την “Ευρωπαϊκή Κοινοπραξία Άνθρακα και Χάλυβα”, την “Κοινοπραξία Ατομικής Ενέργειας” και τέλος με τη Σύμβαση της Ρώμης (1957) και το επιστέγασμα, την “Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα” ή Αγορά. Με την πρώτη ματιά φαίνεται σαν ν’ απουσιάζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, μα η απουσία τους είναι ολωσδιόλου φαινομενική. Αυτές έχουν ευνοήσει κι ευλογήσει την ίδρυση του σχηματισμού και τα μονοπώλιά τους έχουν απλώσει βαθιά τα παρακλάδια τους σ’ όλες τις χώρες του, δηλαδή έχουν δημιουργήσει παραρτήματά τους και μ’ αυτόν τον τρόπο θα κατορθώνουν να βάνουν τη σφραγίδα τους σ’ όλη την οικονομική και την πολιτική ζωής της “Μικρής Ευρώπης”.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα προβάλλει σαν φυσικός καρπός απ’ όλη την ανάπτυξη του μονοπωλιακού καπιταλισμού, που σπρώχνει στη δημιουργία πλατύτερων αγορών για κατανάλωση, για εξεύρεση πρώτων υλών, όπως και για κάθε λογής εκμεταλλευτική επένδυση με προνομιακούς όρους. Κι η ανάγκη γίνεται τόσο πιο επιταχτική, όσο αυτός συναντά εμπόδια που έλειπαν πρωτύτερα, δηλαδή την εμφάνιση του σοσιαλισμού σε αρκετές χώρες και τα ελεύθερα εθνικά κινήματα που συγκλόνισαν την αποικιοκρατία του.

“Από γενετής”, λοιπόν, η “Μικρή Ευρώπη” πλαισιωμένη από το ΝΑΤΟ είναι τεράστια στρατιωτική, οικονομική και πολιτική δύναμη που ορθώνεται ενάντια στο σοσιαλιστικό κόσμο. Η ρεβανσιστική Δυτική Γερμανία που συνεταιρίζεται με τα αμερικανικά μονοπώλια και γίνεται τούτη τη στιγμή ο πιο δραστήριος πράχτοράς τους, δεσπόζει μέσα σ’ όλο το σχηματισμό. Από γενετής τούτος είναι σημαδεμένος με τα στίγματα του ιμπεριαλισμού και μοναδική του λειτουργική αποστολή έχει τη στήριξή του, το άπλωμά του, την εκμετάλλευση των εργαζομένων λαών, την ψυχροπολεμική ένταση, την απειλή για την παγκόσμια σύρραξη. Η ΚΕΑ παρουσιάζεται σαν αντιιστορική δύναμη, σαν μια σωστή χειροπέδη σε κάθε προοδευτική ανάπτυξη. Ανήκει στο σκοτεινό εκείνο κόσμο που φθίνει και που για να επιζήσει προβάλλει αντίσταση και προσπαθεί να εμποδίσει κάθε βήμα που νομοτελειακά η ιστορία της ανθρωπότητας κάνει προς τα εμπρός.

Βαρειές οι συνέπειες

Με τέτια δύναμη δένει τώρα τη μοίρα της η υπανάπτυκτη Ελλάδα. Κι αυτή η μοίρα δεν βαραίνει μόνο πάνω στην οικονομική και την πολιτική ζωής της, αλλά και πάνω στην πνευματική της φυσιογνωμία, στο χαραχτήρα της σαν ορισμένης εθνικής οντότητας. Με άλλους λόγους ο Ελληνισμός – στην πλατύτατη του όρου έννοια – κινδυνεύει τόσο στη φυσική επιβίωσή του, όσο και σ’ αυτήν τη ηθική υπόστασή του. Ολόκληρα καραβάνια από τυχοδιώκτες θα φτάσουν και θα φέρνονται με κυνικούς τρόπους σαν ασύδοτοι αφέντες. Θα πλημμυρίσουν τον τόπο τα προπαγανδιστικά στοιχεία, βιβλία, φυλλάδια, οι κακές κινηματογραφικές ταινίες που θα δηλητηριάζουν τις ψυχές και θα προκαλούν τον ηθικό ξεπεσμό. Οι κακές συνήθειες, οι τεντυμποϊσμοί και τα παρόμοια θα μορφώνουν ολοένα μιαν απίθανη, κοινωνή ζωή. Μα μακριά από κάθε παρεξήγηση. Δεν κηρύττουμε καμιά στενοκέφαλη ξενοφοβία, δεν εννοούμε διόλου τη γόνιμη επικοινωνία των λαών και την ευεργετική αλληλεπίδρασή τους για την προαγωγή κάθε υλικής και πνευματικής δημιουργίας. Στοχαζόμαστε μόνο την ταχτική που ακολουθεί ο ιμπεριαλισμός για να εξουσιάζει τα πάντα στις αποικιοκρατημένες χώρες. Η ιστορία μάς μιλεί για τα πολυποίκιλα τεχνάσματά του: από τη χρησιμοποίηση της βίας ως το δελεασμό του φθαρτικού οπίου, από τα ωμά κηρύγματα ως τους γλυκαντικούς μύθους του “Ελεύθερου Κόσμου” και του παναθρώπινου “Κοσμοπολιτισμού”. Κ’ η τωρινή πράξη εδώ μάς πλουτίζει με πικρή πείρα. Ο ελληνικός ορίζοντας όλο και σκοτεινιάζει…

Αλλά πώς; Οι επίσημοι υπεύθυνοι κι όσοι άλλοι υπερασπίζονται τη σύνδεση της Ελλάδας με την Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά δε βλέπουν τους κινδύνους; Προξενούν κατάπληξη τα απολογητικά τους κείμενα που αποκρίνονται στην επίθεση των αντιπάλων τους. Όλοι, επίσημοι κι ανεπίσημοι, αναγνωρίζουν, ομολογούν τις “δυσχέρειες”, όπως τις ονομάζουν, όμως επιμένουν στην αισιόδοξη προοπτική τους. Η υπεράσπισή τους παρουσιάζει ένα απίθανο κράμα από ομολογημένους δισταγμούς κι από την πιο αστήριχτη αισιοδοξία. Χρησιμοποιούν τα πιο ετερόκλητα επιχειρήματα. Απ’ αυτά άλλα τα στηρίζουν πάνω σε αντικειμενική τάχα βάση, άλλα τα εμπνέονται από ένα μυστικιστικό συναισθηματισμό, άλλα τα προβάλλουν σαν ανώτατες φιλοσοφικές ή ιστορικές αρχές που κυβερνούν την ανθρώπινη ιστορία κι άλλα τα παίρνουν από την ιμπεριαλιστική μυθολογία που παρουσιάζεται σαν υψηλή ιδεολογία που ικανοποιεί τις πνευματικές ανάγκες της σημερινής εποχής. Η πολύχρωμη μα ασυνάρτητη απολογητική φιλολογία δεν έχει άλλο σκοπό, παρά να πείσει, να κατευνάσει, να κατασιγάσει την αγωνία που κατέχει πλατύτατες μάζες του ελληνικού λαού.

Η επιχειρηματολογία τους ξεκινά γενικά από κάποιες αοριστολογίες, από πολλά υποθετικά “εάν”, όπως “εάν εργασθώμεν”, “εάν μορφωθώμεν”, “εάν ανακαινίσωμεν την παιδείαν μας” και τα παρόμοια, τότε μπορούμε να ξεφύγουμε από τους κινδύνους. Αλλά τους ολοφάνερους αυτούς δισταγμούς προσπαθούν να τους υπερνικήσουν και με μερικά “πραγματολογικά” επιχειρήματα, όπως είναι η “αδήρητη ανάγκη της εκλογής” ανάμεσα σε δύο όρους που κλείνει μέσα του ένα ιστορικά επιταχτικό τούτη τη στιγμή δίλημμα, ή όπως είναι το “σίγουρο ασφαλιστικό μέσο” που διαθέτει η Ελλάδα απέναντι κακοπίστων τυχόν συνεταίρων. Αυτά τα δύο επιχειρήματα τα διαλαλούν στον υψηλότερο τόνο, τα προβάλλουν σαν δυο τεράστιους ογκόλιθους ικανούς να συντρίψουν κάθε αντίσταση. Το πρώτο, το δίλημμα, είναι: Θα μείνουμε έξω από κάθε οικονομικό συνασπισμό, απομονωμένοι, ή θα προσχωρήσουμε σε μια μεγάλη τέτια ενότητα; Η απομόνωση σημαίνει εθνική καταστροφή, δεν είναι καν ένα συζητήσιμο θέμα. Το πραγματικό πρόβλημα, όπως μας το θέτει η ιστορία, δεν είναι αν θα βγούμε ή όχι από την απομόνωση, αλλά με ποιον πρέπει να πάμε, με το δυτικό ευρωπαϊκό κόσμο ή με τον ανατολικό το σοσιαλιστικό; Το ιστορικό άρα δίλημμα παίρνει τώρα αυτή τη μορφή κ’· είμαστε υποχρεωμένοι να διαλέξουμε χωρίς αναβολή και να δώσουμε την απάντηση που έδωσε η επίσημη Ελλάδα. Πάμε με την Ευρώπη, γιατί αυτή μας δίνει τη μεγαλύτερη εγγύηση για την εθνική, την πολιτική και την πνευματική ελευθερία, παρ’ όλη την κρίση που της προξενεί ο κλονισμός της αποικιοκρατίας της. “Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία, ότι… η σύνθεσις της Ελλάδος με τας δημοκρατικάς χώρας της Δύσεως αποτελεί τον μόνον ασφαλή τρόπον διά την εθνικήν της επιβίωσιν. Δεν είναι σοβαρόν να επιδιώκη τις την εθνικήν της επιβίωσιν με λύσεις, αι οποίαι ιστορικώς είναι αδύνατοι. Θα εκλέξωμεν… την καλυτέραν και ασφαλώς η καλυτέρα είναι εκείνη, την οποίαν ήδη επέλεξεν η Ελλάς”. (Κ. Τσάτσος). Κι αν παρουσιάζονται “δυσχέρειες” κι αν υπάρχουν “ανησυχίες”, έρχεται το δεύτερο επιχείρημα να διαλύσει κάθε φόβο. Η σημαντικώτατη πολιτική θέση που κατέχει η Ελλάδα μέσα στη σημερινή κατάσταση, την αφαλίζει από κάθε κακοπιστία, από κάθε παραβίαση των όρων της συμφωνίας που έχει κάνει με τα άλλα μέλη της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς. “Είναι δε οι ισχυρότεροι αναγκασμένοι να δεχθούν αυτούς τους όρους και να τους σεβαστούν, διότι από πολιτικής απόψεως η θέσις των μικρών κρατών είναι ενίοτε ισχυροτέρα της των οικονομικώς ισχυρών – και τούτο ειδικώς ισχύει διά την Ελλάδα – και δύναται να ασκήση ως εκ τούτου, η ασθενής οικονομικώς χώρα τεραστίαν πολιτικήν πίεσιν επί των ισχυρών, πίεσιν τοιαύτην, ώστε το πολιτικόν συμφέρον της συνεργασίας με τα ασθενέστερα κράτη να είναι ισχυρότερον από το οικονομικόν συμφέρον προς εκμετάλλευσιν του ασθενέστερου” (ο ίδιος). Μα μπορεί κανείς να πιστέψει σε τέτιο επιχείρημα; Η πικρή πείρα μάς διδάσκει πως η σπουδαιότατη πολιτική θέση της Ελλάδας δεν την έχει ωφελήσει σε τίποτε ως τώρα. Η ζέουσα πραγματικότητα μάς δείχνει πως τα μόνα “καλά” που έχει ιδεί από τον ιμπεριαλισμό αυτή η χώρα, είναι η μείωση της εθνικής της ανεξαρτησίας και η καταλήστευση του πλούτου της. Η δυτικογερμανική μάλιστα απομύζηση έχει φτάσει στην πιο δραματική κορύφωση. Η επίσημη Ελλάδα με την ένταξή της στο ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο δεν κινδυνεύει μόνο από στιγμή σε στιγμή να βρεθεί μέσα στις ατομικές φλόγες, αλλά κι αν τυχόν ξεφύγει απ’ αυτόν τον κίνδυνο, είναι υποχρεωμένη με το αίμα της να θρέφει τις μονοπωλιακές βδέλλες, που τώρα τελευταία έχουν γεννοβολήσει κι αφρομανήσει πάνω στο σώμα της. Προπάντων ενδιαφέρεται για τη συμπαράταξή της με τον πολεμόχαρο ιμπεριαλιστικό κόσμο που ορθώνεται ενάντια στον άλλο το σοσιαλισικό. Τούτο το ενδιαφέρον πρωτεύει, τούτο είναι το κύριο κίνητρο που υπαγορεύει και την οικονομική πολιτική της. Παρουσιάζει την οικονομική απομόνωση σαν μια δαμόκλεια σπάθη πάνω απ’ όλη τη χώρα, επειδή ίσα ίσα αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει στην πολιτική της ουδετερότητας, έξω από κάθε επιθετική πρόκληση και ψυχροπολεμική δραστηριότητα, στην εγκατάλειψη του ΝΑΤΟ και στη συμπαράσταση με τα άλλα τα ειρηνόφιλα αδέσμευτα κράτη. Η οικονομική σύνδεση με την Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά έχει στενότατη, αδιάρρηχτη σχέση με την πολιτική τοποθέτηση μέσα στο ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο. Είναι μια και η ίδια σύνδεση, μόνο που παρουσιάζει δυο μορφές. Η Ελλάδα που έχει διαλέξει την πολιτική υποταγή, τη συμπληρώνει τώρα και με μιαν ακόμα μεγαλύτερη από πρωτήτερα, με μιαν ολοκληρωτική, πια οικονομική εξάρτηση από τα ξένα μονοπώλια. Ο φόβος άρα για την οικονομική απομόνωση δεν είναι άλλο παρά φόβος για την πολιτική ουδετερότητα. Αν ήταν, όπως μας βεβαιώνουν, τότε το παράδειγμα των κρατών που δεν ανήκουν σε κανένα οικονομικό συνασπισμό και που γι’ αυτό ίσα ίσα το λόγο δέχονται απ’ όλους ευνοϊκώτατες προσφορές στις συναλλαγές τους, είναι πολύ διδαχτικό και θ’ αρκούσε να διαλύσει κάθε ανησυχία τους. Η υπεράσπιση όμως της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς και των ιδρυτών της υπαγορεύει άλλο τρόπο του σκέπτεσθαι. Μας προβάλλει το ιστορικό δίλημμα και τον ασφαλιστικό πολιτικό παράγοντα σαν τα πιο ακαταμάχητα επιχειρήματα, που στ’ αληθινά δε στηρίζονται σε τίποτε το πραγματικό και δε συντρίβουν καμιάν αντίσταση, δεν πείθουν.

Η “αποστολή της φυλής” και οι μελλοντικοί παράδεισοι…

Και δεν είναι μόνο τα πραγματολογικά επιχειρήματα. Αυτή η υπεράσπιση ζητεί να εντυπωσιάσει και με τη μεγαλορρημοσύνη της. Καταφεύγει και σε άλλους παράγοντες, μορφώνει, είπαμε, μια πολύχρωμη φιλολογία. Πηγαίνει στο θυμικό και στο φιλοσοφικό στοχασμό και συγκροτεί πλούσια μυθολογική ιδεολογία.

Στη σφαίρα του θυμικού που ανεβαίνει, συναντά την “πίστη στην αδιαφιλονίκητη ευφυία, στη δημιουργική ορμή ολόκληρης της ελληνικής φυλής”. Όποιος δεν πιστεύει, όποιος φοβάται τη φθορά της στη συνάφειά της με τους ξένους, αυτός αντικρύζει τον Ελληνισμό από πριν καταδικασμένο στο μαρασμό ή στον αφανισμό, πράγμα που δε μπορεί ποτέ να το παραδεχτεί μια ελληνική ψυχή. Η επίκληση τέτιων συναισθηματικών παραγόντων, μπορεί να συγκινεί, μα βγαίνει έξω από τα όρια της πραγματολογικής έρευνας. Μας πηγαίνει σε άλλες σφαίρες, όπου η πίστη είναι καμιά φορά χρήσιμη, γιατί παρορμά στην πράξη, αλλά κ’ η πράξη για να είναι γόνιμη, αποτελεσματική, πρέπει να στηρίζεται πάνω σε αντικειμενικές δυνατότητες που χαράζονται μέσα στην πεζή πραγματικότητα. Δίχως άλλο ο Ελληνισμός πέρασε από πολλές δοκιμασίες και νίκησε κ’ έζησε, μα πρέπει κανείς ν’ ανιχνεύει τους πραγματικούς παράγοντες που βοήθησαν στη νίκη και στην επιβίωσή του και να διδάσκεται απ’ αυτή την ανίχνευση. Το συναίσθημα μόνο του δεν αρκεί.

Στη σφαίρα πάλι του φιλοσοφικού στοχασμού, η υπεράσπιση χρησιμοποιεί και τονίζει υψηλές φιλοσοφικές αρχές. Η ιστορία διδάσκει, μας λέγουν, πως συχνά οι λίγο ή πολύ συνειδητοί σκοποί που θέτουν οι άνθρωποι στην πράξη τους, φέρνουν σε διαφορετικά, σε αναπάντεχα αποτελέσματα. Η πορεία της ιστορίας δεν ακολουθεί πάντοτε την κατεύθυνση που πρέπει να χαράζουν οι σκοποί, παρά φαίνεται σαν να κανονίζεται και να διαμορφώνεται από άλλους απρόβλεπτους παράγοντες. Εδώ βρίσκει την εφαρμογή της η περίφημη αρχή της “ετερογονίας των σκοπών”, που την έχει διατυπώσει ο Γερμανός φιλόσοφος Wundt. Αρα τα συμφεροντολογικά οικονομικά και πολιτικά ελατήρια που έσπρωξαν στη δημιουργία της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς, η εκμεταλλευτική κι αρπαχτική διαγωγή προς τους μικρούς, γενικά όλα τα κακά στίγματα που είναι ανάγλυφα στη φυσιογνωμία του πελώριου αυτού σχηματισμού, με το πέρασμα του χρόνου μπορούν να φέρουν σε ολωσδιόλου διαφορετικά αποτελέσματα. Με άλλους λόγους, δεν πρέπει να φοβόμαστε τα σημερινά κακά – που τα αναγνωρίζουν λίγο πολύ όλοι, οι υπέρμαχοι κ’ οι αντίμαχοι – παρά να περιμένουμε τα καλά που θα έλθουν αργότερα χάρη στην ετερογονία των σκοπών. Όμως η αρχή αυτή, παρμένη έτσι όπως μας τη διατυπώνουν, καταντά ολότελα κενή, αφηρημένη, μεταφυσική. Σ’ αυτή την έννοιά της δε διαφέρει από την προηγούμενη συναισθηματική που κηρύττει την πίστη στη δημιουργική δύναμη της φυλής. Είναι αληθινό πως μέσα στην ιστορική ανάπτυξη η πράξη των ανθρώπων, ενώ κατευθύνεται από ορισμένους σκοπούς, πολλές φορές φέρνει σε απροσδόκητα αποτελέσματα, σαν να πρόκειται για μια πραγματική ετερογονία. Όμως δεν πρέπει ν’ αποδίνουμε σ’ αυτά τα φαινόμενα κανένα μυστικιστικό χαραχτήρα, να φανταζόμαστε πως υπάρχει κάποια ακατανόητη θαυματουργική αρχή που ενεργεί μάλιστα σε ορισμένη κατεύθυνση, δηλ. από το κακό φέρνει στο καλό, και να παρηγοριόμαστε. Αυτή τη λειτουργική αποστολή μέσα από διάφορα κακά να βγάζουν τα καλά την έχουν αναλάβει κάποιες υπερφυσικές δυνάμεις, όπως λ.χ. το Απόλυτο Πνεύμα του Χέγκελ ή κάτι άλλο παρόμοιο.

Βέβαια, οι άνθρωποι πολλές φορές ως τα τώρα, μ’ όλο που οι ίδιοι με την καθημερινή πράξη τους δημιουργούσαν την ιστορία τους, δεν ήξεραν, δεν κατανοούσαν την ανάπτυξη των ιστορικών φαινομένων, δεν είχαν την απαιτούμενη ιστορική “όραση”. Αγνοούσαν τους νόμους που κυβερνούν το κοινωνικό γίγνεσθαι και δεν ήταν ικανοί να συλλάβουν τον αντιφατικό χαρακτήρα που κλείνει μέσα της η κίνησή του, να διακρίνουν τις αντινομίες που χαράζονται μέσα σ’ αυτό και να ξεχωρίσουν εκείνο που γίνεται κι αναπτύσσεται από εκείνο που φθίνει κι αφανίζεται. Έτσι δεν ήταν εύκολο να επέμβουν συνειδητά και να βοηθήσουν με την πράξη τους, να κατευθύνουν όσο θα μπορούσαν το αντικειμενικό γίγνεσθαι. Γι’ αυτό το λόγο τα αποτελέσματα τούς φαίνονταν μερικές φορές ακατανόητα, τους ήταν απρόβλεφτα. Μα σήμερα ξέρουμε τους νόμους που κυβερνούν την ιστορική ανάπτυξη και μπορούμε – χρησιμοποιώντας όμως αυτούς τους ίδιους, σύμφωνα με αυτούς – να επεμβαίνουμε και να κατευθύνουμε όσο γίνεται. Κάτι το ανάλογο πράττουμε στο φυσικό κόσμο, όπου ενεργούμε σύμφωνα με τους δικούς του νόμους και κατορθώνουμε με αυτόν τον τρόπο να τον εξουσιάζουμε και να τον μεταβάλλουμε ως ένα βαθμό. Μα αυτή η ανθρώπινη δράση, η αποτελεσματική, δεν είναι αυθαίρετη και δε ρυθμίζεται από κάτι το υπερφυσικό. Δεν υπάρχει καμιά μαγική ετερογονία, παρά κάθε ανάπτυξη, κάθε μεταβολή προέρχεται από ορισμένους, συγκεκριμένους παράγοντες. Βέβαια όλα αλλάζουν, τίποτε δε μένει αιώνια σταθερό, μα πρέπει κάθε φορά να βρίσκουμε τους αντικειμενικούς παράγοντες και να προσπαθούμε να τους προωθήσουμε εμείς οι ίδιοι.

Ο χαρακτήρας της ΕΟΚ

Όσο για την Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά, που τώρα συζητούμε, η πραγματολογική έρευνα ξεσκεπάζει ολοκάθαρα το χαραχτήρα της. Πώς λοιπόν ο αρπαχτικός, ο ληστρικός αυτός χαραχτήρας του μονοπωλιακού ιμπεριαλισμού θα αλλάξει και θα φέρει κάτι καλό; Ο κ. Ι. Πεσμαζόγλου πιστεύει μ’ αισιοδοξία στην καλή μεταβολή του. Μέσα στην Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά “πιθανώτατα, λέγει, θα αναπτυχθούν συν τω χρόνω κοινωνικοπολιτικαί δυνάμεις ανεξάρτητοι των αιτίων και ενδεχομένως βασικώς διάφοροι των εξελίξεων που οδηγούν σήμερον εις την ενοποίησιν της Ευρώπης. Εις τον σχηματισμόν των νέων τούτων κοινωνικοπολιτικών δυνάμεων… δύναται η Ελλάς να προσφέρη θετικήν συμβολήν. Με τοιούτου είδους γονίμους πρωτοβουλίας και δραστηριότητας, εις το πλαίσιον μιας μεγάλης ηνωμένης δημοκρατικής Ευρώπης, δυνάμεθα όχι μόνον ενδεχομένους κινδύνους να αποκρούσωμεν, αλλά και να ενισχύσωμεν και κατοχυρώσωμεν την ιδιαιτέραν εθνικήν μας υπόστασιν έναντι των ισχυρών ρευμάτων της εποχής μας”. Κι ακόμα: “Διατί ειδικώτερον θα κινδυνεύση η εθνική ελληνική φυσιογνωμία εις το πλαίσιον μιας μεγάλης ευρωπαϊκής δημοκρατικής ενότητος, εντός της οποίας είναι εύλογον να αναμένεται η διαμόρφωσις συν τω χρόνω ισχυρών προοδευτικών και μεταρρυθμιστικών τάσεων;”.Πώς όμως θα γίνει αυτή η ευεργετική αλλαγή; Ο κ. Πεσμαζόγλου δε μας σαφηνίζει και σίγουρα δε σκέπτεται καμιά ακατανόητη μεταμορφωτική ενέργεια της “ετερογονίας των σκοπών”. Αυτά καθεαυτά, τα μονοπώλια δεν αλλάζουν στο χαραχτήρα τους, καμιά προοδευτική μεταβολή δεν πρόκειται να γίνει μέσα στην Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά, όσο αυτή δουλεύει σε ορισμένα συμφέροντα, όσο είναι ένα μέρος της Ευρώπης που ορθώνεται απειλητικό ενάντια στο άλλο. Η αλλαγή μπορεί να προέλθει μόνο από άλλους ιστορικούς παράγοντες που αναπτύσσονται κι ωριμάζουν διαλεκτικά μέσα σ’ αυτόν τον ίδιο ευρωπαϊκό χώρο. Μόνο τα εκατομμύρια των εργαζομένων μαζών που υποφέρουν από την πίεση και την εκμετάλλευση, μπορούν να φέρουν τη μεταβολή στην κατεύθυνση που δίνουν τα μονοπώλια στο σημερινό οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Αλλά τούτους τους παράγοντες δεν τους λογαριάζουν διόλου οι αισιόδοξοι υπέρμαχοι της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς.

Η ένωση αυτή δεν ανήκει στο πραγματικό εκείνο που “γίνεται κι αναπτύσσεται”. Μολαταύτα μάς την παρουσιάζουν σαν ένα αίτημα της ιστορίας. Η ιστορική ανάπτυξη, μας λέγουν, προχωρεί από τις μικρές κοινωνικές και πολιτικές ενότητες, ολοένα προς τις μεγαλύτερες, μα η πορεία δεν είναι αδιάκοπη, συχνά σταματά και πάλι συνεχίζεται παραπέρα. Η εναλλαγή, παρατηρούν, από τον κερματισμό στη συνένωση και πάλι πίσω στον πρώτο είναι ένα πολύ συχνό φαινόμενο. Είναι βέβαιοι πως οι μεγάλες ενότητες, οι αυτοκρατορίες και οι αρχαίες και οι νεώτερες, παρ’ όλα τα κακά που μπορούν να έχουν, φέρνουν πάντοτε τη συνοχή, την τάξη, την ασφάλεια, την πρόοδο στους ανθρώπους, ενώ οι μικρές μονάδες με τις προστριβές τους, τους ανταγωνισμούς τους, τους πολέμους, δημιουργούν σύγχυση και ταραχή. Ας θυμηθούμε, μας προτρέπουν, τη μεγάλη εθνική ενότητα που πρόβαλε μέσα στην κατακερματισμένη σε πολλά φέουδα Γαλλία. Ας ατενίσουμε την έντονη εθνική συνείδηση που φανερώθηκε τότε κ’ ένωσε σ’ ένα σφιχτό σύνολο εκατομμύρια ανθρώπους. Ο εθνισμός όμως αυτός που απλώνεται μετά τη Γαλλική Επανάσταση στους διάφορους λαούς και τους ξεσηκώνει για την ανεξαρτησία τους, γίνεται έπειτα ένα τρομερό εμπόδιο. Η “αρχή των εθνοτήτων”, που αναστάτωσε τον κόσμο τον περασμένο αιώνα και που τούτη τη στιγμή προκαλεί τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα, φέρνει το θρυμματισμό, εμποδίζει την πορεία προς τα εμπρός. Γι’ αυτό παρουσιάζεται επιταχτική η ανάγκη για τη συνένωση και το ιστορικό αίτημα προβάλλει με όλη την ορμή του. Τούτο το αίνιγμα εκφράζουν όλες οι προσπάθειες που έχουν γίνει μέσα στο σημερινό αιώνα για μιαν ευρωπαϊκή ένωση. Και η Κοινή Αγορά δεν κάνει άλλο τώρα παρά να πραγματώνει κατά έναν τρόπο την ιστορική αυτή ανάγκη.

Ο κοσμοπολιτισμός του κεφαλαίου

Ιδού λοιπόν και μια άλλη, μια “ιστορική αρχή” που μας παρουσιάζει η σοφιστική ιδεολογική υπεράσπιση της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς. Κι αυτή η αρχή πάλι που κυβερνά την ανθρώπινη ιστορία, με τον τρόπο που διατυπώνεται, δεν είναι άλλο παρά μόνο ένα κενό αφηρημένο σχήμα, όπως η προηγούμενη. Ούτε η πορεία προς τις μεγάλες ενότητες είναι πάντοτε προαγωγική, ούτε πάλι το πλήθος των ανεξαρτήτων εθνών σημαίνει έναν αντιπροοδευτικό κερματισμό. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως όλα τα ελεύθερα πνεύματα ποθούν και ζητούν τη μεγαλύτερη, την οικουμενική ενότητα της ανθρωπότητας. Πρέπει όμως να λογαριάζει κανείς κάθε φορά τη συγκεκριμένη κατάσταση, τον πραγματικό χαραχτήρα που έχει ο κάθε ορισμένος κοινωνικός και πολιτιστικός σχηματισμός. Δίχως άλλο, η εθνική ενότητα της θρυμματισμένης σε άπειρα φέουδα Γαλλίας ήταν ένα τεράστιο άλμα προς τα εμπρός, πραγματοποιούσε το επιταχτικό ιστορικό αίτημα που πρόβαλε η ανερχόμενη αστική τάξη. Δίχως άλλο και μια πολυεθνική ενότητα που υποστηρίζει την ισότιμη συμβίωση, την ελεύθερη ανάπτυξη, την προαγωγή όλων των συστατικών μελών της, βρίσκεται πάνω στην ανοδική ιστορική γραμμή. Και το εναντίο, οι αποικιοκρατικές μεγάλες ενότητες και η σημερινή Ένωση της Ευρώπης με τη μορφή που πραγματώνεται, αντιστρατεύονται στην παραπέρα ανάπτυξη της ανθρωπότητας. Η Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά δεν ενώνει, αλλά διαιρεί, ουσιαστικό σκοπό έχει μια πιο μεθοδική από πρωτύτερα εκμετάλλευση των εργαζομένων λαών και την πολεμοκαπηλεία. Από το άλλο μέρος πάλι τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα που θρυμματίζουν τους αποικιοκρατικούς σχηματισμούς, δεν εναντιώνονται σε κανένα ιστορικό αίτημα. Δεν επιτρέπεται να εφαρμόζει κανείς μια πολύ γενική αρχή σε ιστορικά φαινόμενα που παρουσιάζουν μόνο εξωτερικές τυπικές ομοιότητες, ενώ μέσα τους έχουν βαθύτατες ουσιαστικές διαφορές, και να κάνει την αξιολόγησή τους.

Η “ιστορική αυτή αρχή” ή το “ιστορικό αίτημα” που συζητούμε υποστηρίζεται σήμερα με ιδιαίτερη θέρμη και παρουσιάζεται σαν ακαταμάχητη δικαιολόγηση της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς. Μα η υπεράσπιση δεν περιορίζεται εδώ, απλώνει πολύ το οπτικό της πεδίο, μακραίνει την πρόσβαση από τις μικρότερες στις μεγαλύτερες ενότητες, την πηγαίνει ως το τελικό της τέρμα, ως την οικουμενική ένωση της ανθρωπότητας. Από τούτη την υψηλότατη τώρα σκοπιά σαλπίζει ένα νέο σύνθημα που κάτω από την ωραία του εντυπωσιακή ονομασία σκεπάζει ένα πολύ ύποπτο περιεχόμενο, τον κοσμοπολιτισμό, σαν την ανώτατη ιδεολογία της σημερινής εποχής. Το νέο σύνθημα, αμερικανικής κατασκευής, made in USA, βρίσκει απήχηση στον “Ελεύθερο Κόσμο”. Ζητεί την κατάργηση ή τουλάχιστο την ελάττωση των εθνικών συνόρων, αλλά στο βάθος σημαίνει τη συνένωση των εθνών κάτω από την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Οι ιδεολόγοι οπαδοί του θεωρούν αναχρονιστική τη διατήρηση της απόλυτης ανεξαρτησίας των κρατών. Με την καταπληχτική σήμερα ανάπτυξη της τεχνικής, λέγουν, έχει στενέψει πολύ ο χώρος, όπου δρα ολόκληρη η ανθρωπότητα, κάθε απόσταση πάνω στη γη έχει μικρύνει σε αφάνταστο βαθμό, οι άνθρωποι βρίσκονται πια πολύ κοντά ο ένας στον άλλο κι· η ζωή τους ξετυλίγεται σ’ ένα στενότατο πλέγμα σχέσεων και συνθηκών. Επιταχτικό, άρα, αίτημα της εποχής είναι η ένταξη όλων σ’ ένα ενιαίο σχηματισμό, όπου αυτόματα θα επικρατήσει η συνεννόηση, η συναδέλφωση, η ειρήνη, η πανανθρώπινη προκοπή. Μα τα ωραία τούτα κηρύγματα προδίνουν αμέσως τον ύποπτο σκοπό τους, τη στιγμή που ο κοσμοπολιτισμός δεν αποβλέπει να κλείσει όλη την οικουμένη μέσα του, παρά μόνο ένα μέρος της και μάλιστα ενάντια στο άλλο. Κι αυτός διαιρεί και δεν ενώνει, υπηρετεί την ιμπεριαλιστική κυριαρχία κι εναντιώνεται σε κάθε ιστορικό προοδευτικό αίτημα.

Ο κοσμοπολιτισμός προπαγανδίζεται από πολλούς υπέρμαχους του “Ελεύθερου Κόσμου” γενικά και της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς ιδιαίτερα. Το έθνος προβάλλεται απ’ αυτούς – τουλάχιστον από μερικούς – σαν ξεπερασμένη πολιτική, κοινωνική και ηθική μορφή που δεν ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες για μια πλατύτερη ενότητα, που σίγουρα βρίσκεται πάνω σε πολύ ανώτερη βαθμίδα της ανάπτυξης της ανθρωπότητας. Ο “εθνισμός”, η “εθνική συνείδηση”, πρέπει τουλάχιστο να μειωθεί, να υποχωρήσει – αν δε λείψει ολότελα – εμπρός στην “ευρωπαϊκή” ή και την “οικουμενική” συνείδηση των ανθρώπων. Η αρχή των εθνοτήτων έχει κάνει πια τη ζωή της και δεν πρέπει να στέκει εμπόδιο στην παραπέρα πρόοδο. Ο “Ευρωπαίος” ή ο “Οικουμενικός άνθρωπος” πρέπει να προβάλλει σήμερα σαν το υψηλότατο ιδανικό.

Όλη αυτή η υψηλή διδασκαλία δεν αναφέρεται στον πραγματικά στενό σωβινισμό, στον εθνικισμό, αλλά σε κάθε εθνισμό και σ’ εκείνο που συμβιβάζεται και βρίσκεται σε στενή διαλεκτική σχέση με το διεθνισμό και δεν εναντιώνεται, παρά απεναντίας επιδιώκει την πανανθρώπινη συνεννόηση, συνεργασία, ειρηνική συνύπαρξη. Εδώ πρέπει να πούμε πως το έθνος είναι βέβαια ένα ιστορικό φαινόμενο κι όχι καμιά αιώνια κατηγορία, έχει μιαν αρχή και κάποτε θα έχει κι ένα τέλος. Το κυριώτερο έχει προβάλει και τονωθεί από την ανερχόμενη αστική τάξη μέσα σε ορισμένες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, αποκρινόταν στην επιταχτική ανάγκη της δημιουργίας μιας πλατειάς ενιαίας αγοράς μέσα σε μια χώρα αντί των πολλών τοπικών αγορών που ήταν σκορπισμένες στα πολλά φέουδα. Μα ακόμα, αντίθετα από όσα λέγει ο κοσμοπολιτισμός, δεν έχει κάνει τη ζωή του, διατηρεί και τώρα όλο το ζωντανό δυναμισμό του, όπως αποδείχνεται με τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα. Το “έθνος” παίρνει μάλιστα σήμερα μια νέα ανώτερη μορφή μέσα στο σοσιαλιστικό κόσμο. Στην πολυεθνική Σοβιετική Ενωση, τα έθνη, ελευθερωμένα από ταξικούς ανταγωνισμούς, από την εκμετάλλευση του ανθρώπου από τον άνθρωπο, απ’ όλα τα κακά που κατατρώγουν τις αστικές κοινωνίες, συμβαδίζουν όλα ισότιμα με θαυμαστή αλληλεγγύη και το καθένα τους προάγει τον υλικό και πνευματικό πολιτισμό του και μπορεί να συμβιβάζει τον ανώτερο τούτον εθνισμό με το γόνιμο διεθνισμό, να επιδιώκει τη φιλία των άλλων λαών, να υποστηρίζει τους καταπιεζόμενους από τον ιμπεριαλισμό, να θέλει και να ζητεί την παγκόσμια ειρήνη. Οι Έλληνες ιδεολόγοι της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς κακίζουν τους άκρους αριστερούς που μιλούν για εθνική αυτοτέλεια και ανεξαρτησία, για εθνική συνείδηση και πατριωτισμό, δεν πιστεύουν στην ειλικρίνειά τους, θεωρούν υποκριτικά τα κηρύγματά τους, τους αποδίνουν οπισθόβουλους προπαγανδιστικούς σκοπούς. Ομως οι άκροι αριστεροί πιστεύουν στον εθνισμό, γιατί του δίνουν ένα πολύ ανώτερο περιεχόμενο. Πατριωτισμός δεν είναι μόνο η αγάπη στην πατρίδα, στο γεωγραφικό τόπο, στη γλώσσα, στον πολιτισμό της, την κληρονομημένη παράδοση, στην ιστορία και τα παρόμοια, παρά σημαίνει και την αγωνιστική στάση ενάντια σε κάθε καταπίεση που προέρχεται από την τοπική ολιγαρχία κι από τον ξένο παράγοντα, ζητεί την απαλλαγή του λαού από την απαθλίωση, από την εξουσίαση των λίγων, όπως και την εθνική αυτοτέλεια. Άλλοτε ο ανερχόμενος καπιταλισμός είχε μορφώσει και διαδώσει έναν αγωνιστικό πατριωτισμό μέσα στην πάλη του ενάντια στο φεουδαρχισμό. Έπειτα με την επικράτησή του και με το πέρασμά του στο ιμπεριαλιστικό στάδιο αλλοίωσε τον αγωνιστικό πατριωτισμό, καλλιέργησε το σωβινιστικό εθνικισμό κι όρμησε στην κατάχτηση ξένων λαών και στην αποικιοκρατική εκμετάλλευση. Σήμερα αλλάζει ταχτική, κηρύττει σαν μια ξεπερασμένη συναισθηματική ιδεολογία κάθε πατριωτισμό κι αντί γι’ αυτόν προβάλλει το “συγχρονισμένο” ιδανικό του κοσμοπολιτισμού. Η αλλαγή αυτή στα συνθήματα με την πρώτη ματιά παρουσιάζεται σαν ολωσδιόλου αντιφατική, η αντίφαση όμως είναι μόνο φαινομενική. Και στη μια και στην άλλη περίσταση, ο ιμπεριαλισμός είναι ολότελα σύμφωνος με τον εαυτό του, δε ζητεί άλλο παρά την κυριάρχησή του μέσα στον κόσμο. Προπάντων ο αμερικάνικος μονοπωλιακός ιμπεριαλισμός που φανερώνεται σαν κατεξοχήν κοσμοπολιτικός, δεν κάνει άλλο παρά να δίνει μια νέα μορφή στην παλιά αποικιοκρατική πολιτική. Σήμερα δεν μπορεί κανείς να ζητεί να καταχτά ξένες χώρες με τον ίδιο τρόπο, όπως άλλοτε, καταφεύγει σε νέα μέσα, στην οικονομική υποδούλωση, στην πολιτική πίεση, στην εξαγορά συνειδήσεων, στη δημιουργία ψυχροπολεμικής ατμόσφαιρας και αντικομμουνιστικής υστερίας και σε άλλα παρόμοια και κηρύττει τη μείωση της εθνικής ανεξαρτησίας. Με τέτοιους τρόπους προσπαθεί ο ιμπεριαλισμός να εξουσιάζει τους άλλους και προπάντων τις υποανάπτυκτες σαν την Ελλάδα χώρες.

Ο κοσμοπολιτισμός, λοιπόν, έχει τους ίδιους σκοπούς με τον εθνικισμό και καταπολεμά σαν ξεπερασμένο τον αγωνιστικό πατριωτισμό που είναι ο πιο επικίνδυνος αντίπαλός του. Το “έθνος”, ο κοινωνικοοικονομικός και πολιτικός αυτός σχηματισμός δεν έχει ακόμα τελειώσει την ιστορική αποστολή του και δε μπορεί να σβήσει μέσα σε μιαν “οικουμενική” ενότητα. Ακόμα δεν έχει έλθει το πλήρωμα του χρόνου. Τούτο μπορεί να γίνει μέσα σε μια κατάσταση ολωσδιόλου από τη σημερινή διαφορετική, όπου θα κρατήσει μια παγκόσμια σοσιαλιστική οικονομία. Μα ως τότε μένει ακόμα να γίνει μια μακρότατη ιστορική ανάπτυξη. Και τα σημερινά έθνη στην ανώτερη μορφή τους βρίσκονται πάνω στη γραμμή που φέρνει σ’ εκείνο το απώτερο τέρμα και δεν εναντιώνονται στην προοδευτική πορεία της ιστορίας.

Στη σφαίρα του θυμικού, αυτή η διαλεκτική σχέση ανάμεσα στο εθνικό και στο διεθνικό στοιχείο βρίσκει την έκφρασή της σ’ ένα ιδιότυπο συναίσθημα, όπως μας το παρουσιάζει ένα εξαίσιο ατομικό παράδειγμα που παίρνει μια πολύ πλατειά, μια γενική σημασία και γίνεται καθολικό. Ο κοσμοναύτης Τιτώφ, καθώς βρίσκεται σε υψηλότατη κοσμική σκοπιά και περνά πάνω από τη Σοβιετική Ενωση, δοκιμάζει ένα ζωηρό συναίσθημα περηφάνιας γι’ αυτή, στοχάζεται όλη τη δημιουργική ορμή της, που την εκφράζει αυτός ο ίδιος τούτη τη στιγμή με τον άθλο του, μα από το άλλο μέρος, καθώς με τη ματιά του αγκαλιάζει ολόκληρη τη γη, μας λέει: “Ένοιωθα τον εαυτό μου περήφανο για την πατρίδα μου, μα μαζί είχα και μια μεγάλη νοσταλγία ολόκληρης της γης”, όλης της ανθρωπότητας. Μέσα σ’ ένα συναίσθημα έκλεινε το μερικό μαζί με το γενικό.

Μόνο τα ιμπεριαλιστικά κηρύγματα ζητούν να εμποδίσουν αυτό το ρεύμα που κατευθύνεται προς τα εμπρός, να το σταματήσουν ή και να το γυρίσουν πίσω. Και μάταια οι ιδεολόγοι της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς θεωρούν αυτή την οργάνωση σαν ένα βήμα που φέρνει προς την οικουμενική οικονομική και πολιτική συγκρότηση. Απεναντίας, ο “Ευρωπαίος” ή ο “Οικουμενικός άνθρωπος” δεν μπορεί ποτέ να ωριμάσει μέσα σ’ ένα τέτιο κλίμα, αυτή η κοινότητα είναι ο χειρότερος από κάθε άποψη χώρος για την καλλιέργεια μιας ανώτερης ανθρωπιάς. Ας θελήσουν αυτοί οι ιδεολόγοι ν’ αντικρύσουν κατάματα τη συγκεκριμένη κατάσταση που υπάρχει σήμερα και την ένταση που θα κορυφωθεί αύριο μέσα στην απίθανη ένωση. Η όξυνση προβλέπεται δραματική. Η συγκέντρωση, η συγκεντροποίηση, η συγχώνευση εταιριών σε εθνική και διεθνική κλίμακα μέσα σ’ όλο αυτό το χώρο πραγματώνεται κάθε μέρα με απίστευτα γρήγορο ρυθμό, όπως μπορεί κανείς να το ιδεί στις ειδικές οικονομολογικές μελέτες. (Λ.χ. συμφωνία ανάμεσα στις εταιρίες αυτοκινήτων “Ρενώ” της Γαλλίας και “Αλφα – Ρομέο” της Ιταλίας για την κοινή αντιμετώπιση άλλων παρόμοιων επιχειρήσεων κι άπειρα άλλα παραδείγματα). Ο καπιταλισμός πάντοτε, αλλά πολύ περισσότερο τώρα, δε γνωρίζει πατρίδα. Ο διεθνισμός του απλώνεται όλο και πιο πολύ και μέσα σ’ αυτόν ριζώνεται κι ο προπαγανδιστικός κοσμοπολιτισμός. Μα αυτός ο πεζότατος συμφεροντολογικός διεθνισμός των μονοπωλίων αντί στην ένωση οδηγεί στην πιο καταστρεφτική διαίρεση, στο ξέσπασμα των άγριων ανταγωνισμών μέσα σε κάθε χώρα, ανάμεσα στα μέλη της Κοινής Αγοράς, με ποικίλες μορφές, με διάφορα παραταξιακά συμπλέγματα, έπειτα κι ανάμεσα σ’ όλη την κοινότητα και στους άλλους τους τρίτους έξω. Κι αυτή τη διαίρεση, αυτό το σκόρπισμα, θέλουν στ’ αληθινά να συγκρατήσουν, μα κάτω από τη δική τους κυριαρχική εξουσία, τα αμερικανικά μονοπώλια που συνεργάζονται με τα δυτικογερμανικά προπάντων κι έχουν κατορθώσει με ποικίλους τρόπους να εισχωρήσουν σ’ όλη τη Δυτική Ευρώπη κι αλλού. Ο “κοσμοπολιτισμός” σκεπάζει όσο μπορεί αυτή την αμερικάνικη ρίζα που τον θρέφει.

Αξεπέραστες αντιφάσεις

Ας αντικρύσουν οι προπαγανδιστές της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς και την όξυνση που θα προέλθει από την πανωλεθρία των μεσαίων και των μικρών επιχειρήσεων. Ας ιδούν και την απαθλίωση όλου του λαού που θα φέρει ο συγκεντρωτισμός της οικονομικής δραστηριότητας στους λίγους επιχειρηματίες. Ενώ η εργασία δε θα πάψει να έχει τον κοινωνικό της χαραχτήρα, η ιδιοποίηση από τα άτομα ή τις λίγες μικρές ομάδες θα γίνεται όλο και μεγαλύτερη. Κι έπειτα η τεχνική ανάπτυξη, η χρησιμοποίηση του αυτοματισμού, συνοδεύονται μέσα στον καπιταλιστικό κόσμο από άπειρα κακά, από ελάττωση ημερομισθίων, απόλυση εργατών, ανεργία, μετακίνηση, μετανάστευση και τα παρόμοια. Οι αντινομίες που υπάρχουν στην κεφαλαιοκρατική κατάσταση θα φτάσουν στον ανώτατο βαθμό. Ας λογαριάσουν ακόμα και την πνευματική φθορά, τον ηθικό ξεπεσμό που απειλεί ιδιαίτερα την υπανάπτυκτη Ελλάδα. Δε λέμε πως στο δυτικό κόσμο δεν υπάρχει άλλο παρά μόνο διαφθορά και καμιά θετική δημιουργία στην πολιτιστική και στην ηθική σφαίρα. Εδώ εννοούμε μόνο τη φθαρτική αχτινοβολία της δραστηριότητας του μονοπωλιακού κόσμου στην πνευματική και στην ηθική περιοχή. Με άλλους λόγους, ο κόσμος αυτός δημιουργεί σαν μια ορισμένη υλική βάση και το ανάλογο ηθικό εποικοδόμημά του και το προβάλλει και το μεταδίνει σε πλατύτερα κοινωνικά στρώματα. Ο ρατσισμός, ο νεομαλθουανισμός, ο “αμερικάνικος” τρόπος ζωής, η γκαγκστερολογική κινηματογραφική και λογοτεχνική παραγωγή, η προβολή ατόμων του υποκόσμου κι η αναγόρευσή τους σε φωτοστεφανωμένα ινδάλματα που προκαλούν το θαυμασμό και τη μίμηση από τη νεολαία, όλα αυτά τα υπνωτικά φαρμακερά λουλούδια ανθίζουν μέσα στους μονοπωλιακούς κήπους.

Μα ας μη μας απελπίζει η ζοφερή εικόνα που σκιαγραφήσαμε. Όλη η πολυποίκιλη και πολυσύνθετη μονοπωλιακή δύναμη που πάει να εξουσιάσει τα πάντα, δε μένει ελεύθερη στη δράση της. Πρώτα πρώτα σπαράζεται η ίδια από τους σφοδρότατους ανταγωνισμούς κι έπειτα συναντά την πελώρια αντίσταση που προβάλλουν ο σοσιαλιστικός κόσμος, οι αδέσμευτες χώρες, τα αφρικανικά και νοτιοαμερικανικά έθνη που υπερασπίζονται την ανεξαρτησία τους. Μα πρέπει να λογαριάσουμε και κάθε αντίρροπη δύναμη μέσα στον ίδιο το χώρο της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς, τις αγαναχτισμένες εργαζόμενες μάζες, τα προοδευτικά ρεύματα που όλο μεγαλώνουν, επηρεάζουν και μορφώνουν την παραπέρα πορεία της ιστορίας. Κάθε προοδευτική αλλαγή μόνο από τους αντίρροπους αυτούς παράγοντες μπορεί να προέλθει. Πώς θα μπορούσε να γίνει απ’ αυτόν τον ίδιο το μονοπωλιακό κόσμο; Μάταια οι υπέρμαχοι της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς, που ομολογούν τις “δυσχέρειες”, όπως τις ονομάζουν, που γεννιούνται από τη σύνδεσή μας με την πλατύτατη αυτή οικονομική κοινότητα, ονειρεύονται κάποια μελλοντική εξέλιξη, διαφορετική από τη σημερινή κατάσταση, κάποια μεταρρύθμιση, κάποιον ούριο άνεμο που μπορεί να πνεύσει. Μα την αισιοδοξία τους άλλοι δεν τη σαφηνίζουν κι άλλοι τη στηρίζουν σε αφηρημένους νόμους ή αρχές, στην ετερογονία των σκοπών, στην ιστορική πρόβαση από τη διασπορά στη συνένωση, από τους μικρότερους ολοένα στους μεγαλύτερους σχηματισμούς και σε άλλα παρόμοια σχήματα, χωρίς να βάνουν μέσα τους κανένα συγκεκριμένο ουσιαστικό περιεχόμενο. Δε λογαριάζουν άλλες πραγματικότητες παρά μόνο το μονοπωλιακό κόσμο. Όμως μέσα στον ίδιο χώρο χαράζονται βαθιά κι άλλες πραγματικότητες όλο σφρίγος και υπόσχεση, που αυξαίνουν κι ανεβαίνουν και ζητούν να βάνουν την δική τους τη σφραγίδα στην άμεση και στην κατοπινή ιστορική ανάπτυξη. Σ’ αυτές πρέπει να στρεφόμαστε, γιατί αυτές μπορούν να εμποδίσουν, να ματαιώσουν τα σχέδια του ιμπεριαλισμού που αγωνίζεται με νέους τρόπους να υποδουλώνει τους λαούς, να δημιουργεί πολεμική έξαψη, να διαιρεί και να ξεσηκώνει ένα μέρος της Ευρώπης ή και του κόσμου όλου ενάντια στο άλλο, για να μπορεί να επικρατεί. Οι ζωντανές πραγματικότητες, τα προοδευτικά ρεύματα και μέσα στην Κοινή Αγορά κι έξω απ’ αυτή θα αντισταθούν και θα προσπαθήσουν να πετύχουν τη συνεννόηση, την ειρηνική συμβίωση, τη συνεργασία όλων των λαών, ανεξάρτητα από τις κοινωνικές και τις ιδεολογικές διαφορές τους. Όποιος μιλεί για “Ευρωπαϊκή Ένωση” και λογαριάζει μόνο ένα μέρος κι όχι το όλο, αυτός δεν κάνει άλλο παρά να βοηθεί τα ιμπεριαλιστικά σχέδια ή στην πιο καλή περίπτωση να είναι ένας ανεδαφικός ουτοπικός οραματιστής.

Όλη η υπεράσπιση, που αναπτύξαμε, δεν κάνει άλλο παρά να βοηθεί αυτό το ένα μέρος, το ιμπεριαλιστικό. Μα ούτε τα πραγματολογικά ούτε τα ιδεολογικά επιχειρήματά της μπορούν να πείσουν, είναι αστήριχτα, κενά, σοφιστικά. Η ιδεολογική προπάντων υπεράσπιση προδίνει ολοκάθαρα το χαραχτήρα της, όταν προβάλει το μεγάλο οικονομικό και πολιτικό σχηματισμό σαν αναγκαίο – κοντά στα άλλα – και για τη “διάσωση του πολιτισμού”, που κινδυνεύει να καταποντιστεί από το κύμα της βαρβαρότητας που ξεχειλίζει από την ανατολή και πλησιάζει με ορμή. Πιστεύει πως η Ελλάδα έχει ιερή υποχρέωση – σύμφωνα με την αποστολή που της έχει ορίσει η Μοίρα – να πάρει μέρος σε τούτο τον αγώνα υπέρ βωμών και πολιτιστικών αξιών. Μα ο πολιτισμός κινδυνεύει μόνο από τον ιμπεριαλιστικό κόσμο. Αυτός έχει καταπατήσει κάθε γόνιμη αξία και καλλιεργήσει το δικό του τον “αντιανθρώπινο” πολιτισμό του. Γι’ αυτό έχει προκαλέσει κι ο ίδιος τη φθορά του και τώρα κλονίζεται και τρίζει ολόκληρος. Σ’ αυτή την κρίση που βρίσκεται, ορθώνει τους πυραυλικούς κεραυνούς του και φοβερίζει να κάψει όλο τον κόσμο. Το υπέρτατο χρέος τώρα είναι να ματαιωθούν αυτές οι απειλές του και να “διασωθεί” ολόκληρη η ανθρωπότητα μαζί με τον άξιο πολιτισμό της. Τούτο είναι το ιστορικό αίτημα που προβάλλει επιταχτικό για όλους τούτη την κρίσιμη στιγμή.

Ας αντικρύσουν οι προπαγανδιστές της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς και την όξυνση που θα προέλθει από την πανωλεθρία των μεσαίων και των μικρών επιχειρήσεων. Ας ιδούν και την απαθλίωση όλου του λαού που θα φέρει ο συγκεντρωτισμός της οικονομικής δραστηριότητας στους λίγους επιχειρηματίες. Ενώ η εργασία δε θα πάψει να έχει τον κοινωνικό της χαραχτήρα, η ιδιοποίηση από τα άτομα ή τις λίγες μικρές ομάδες θα γίνεται όλο και μεγαλύτερη.

Τομά Σανκαρά: “Μιλάω στο όνομα του φτωχού παιδιού που πεινάει”

“Μιλάω επίσης στο όνομα του παιδιού. Του φτωχού παιδιού που πεινάει, κι αλληθωρίζει κρυφά προς τη συσσωρευμένη αφθονία σ’ ένα μαγαζί για πλούσιους. Σ’ ένα μαγαζί προστατευμένο από παχύ τζάμι. Ένα τζάμι προστατευμένο από απροσπέλαστα κάγκελα. Κάγκελα φυλασσόμενα από έναν κρανοφορεμένο και γαντοφορεμένο αστυνομικό, οπλισμένο με γκλομπ

"Έρχομαι εδώ φέρνοντας μαζί μου τον αδελφικό χαιρετισμό μιας χώρας όπου εφτά εκατομμύρια παιδιά, γυναίκες και άντρες αρνούνται πλέον να πεθαίνουν από αμορφωσιά, πείνα και δίψα.

Έρχομαι να σας μιλήσω στο όνομα ενός λαού που επέλεξε να διεκδικήσει και να αναλάβει πάνω στη γη των προγόνων του την ευθύνη της Ιστορίας του, με όλες τις θετικές και τις αρνητικές της όψεις, χωρίς κανένα σύμπλεγμα κατωτερότητας.… Δεν έχω πρόθεση να διατυπώσω κανένα δόγμα. Δεν είμαι ούτε μεσσίας ούτε προφήτης. Δεν κατέχω καμιάν αλήθεια. Μια φιλοδοξία έχω μονάχα, κι έναν διπλό στόχο:

Πρώτον, να μπορέσω σε απλή γλώσσα, αυτήν της σαφήνειας και της καθαρότητας, να μιλήσω στο όνομα του λαού μου, του λαού της Μπουρκίνα Φάσο.

Δεύτερον, να κατορθώσω να εκφράσω με το δικό μου τρόπο το παγκόσμιο πλήθος των απόκληρων, δηλαδή όλους εκείνους που ανήκουν στον εκ του πονηρού αποκαλούμενο Τρίτο Κόσμο, και να διατυπώσω, έστω κι αν δεν γίνουν αντιληπτοί, τους λόγους που έχουμε να εξεγειρόμαστε.

Κανείς δεν θ’ απορήσει που η Μπουρκίνα Φάσο κατατάσσεται στην αποθήκη των περιφρονημένων, δηλαδή στον Τρίτο Κόσμο, που οι άλλοι κόσμοι επινόησαν την εποχή των τύποις ανεξαρτητοποιήσεων για να διασφαλίσουν καλύτερα την πολιτισμική, οικονομική και πολιτική μας αλλοτρίωση.

Θέλουμε ωστόσο να συμπεριληφθούμε σ’ αυτόν, χωρίς να σημαίνει πως υιοθετούμε αυτόματα και την τεράστια φαλκίδευση της Ιστορίας.

Κι ακόμα λιγότερο πως συναινούμε στο να παίξουμε το ρόλο της πίσω αυλής μιας χορτάτης Δύσης.

Το κάνουμε όμως για να ενισχύσουμε στη ίδια μας τη συνείδηση το γεγονός ότι ανήκουμε σ’ ένα ευρύτερο τρι-ηπειρωτικό σύνολο, και πως ως αδέσμευτοι, μια πολύ ιδιαίτερη αλληλεγγύη συνδέει τις τρεις ηπείρους της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής σε μια κοινή μάχη ενάντια στους ίδιους πολιτικούς λαθρέμπορους και τους ίδιους οικονομικούς εκμεταλλευτές.

Ενδυναμωμένοι απ’ αυτήν μας την πεποίθηση, θέλουμε ο λόγος μας ν’ αγκαλιάσει όλους όσοι υποφέρουν στο πετσί τους, όλους όσοι η ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους χλευάζεται από μια μειοψηφία ανθρώπων ή από ένα σύστημα που τους συντρίβει.

Μιλάω στο όνομα των εκατομμυρίων που ζούνε στα γκέτο γιατί έχουν μαύρο δέρμα ή γιατί είναι φορείς μιας διαφορετικής κουλτούρας και απολαμβάνουν μεταχείρισης μόλις καλύτερης εκείνης που επιφυλάσσεται στα ζώα.

Υποφέρω στο όνομα των Ινδιάνων που σφαγιάστηκαν, ποδοπατήθηκαν, ταπεινώθηκαν και ζούνε εδώ κι αιώνες περιορισμένοι στις "ρεζέρβες" ώστε να μην χαίρουν κανενός δικαιώματος και ο πολιτισμός τους να μην μπορεί να εμπλουτιστεί ερχόμενος σ’ ευτυχισμένο γάμο με άλλες κουλτούρες, συμπεριλαμβανομένης κι αυτής του καταχτητή.

Κραυγάζω στο όνομα των ανέργων ενός συστήματος δομικά άδικου, καταδικασμένων ν’ αντιλαμβάνονται από τη ζωή μονάχα την αντανάκλαση εκείνης που ζούνε οι έχοντες.

Μιλάω στο όνομα των γυναικών όλου του κόσμου που υποφέρουν μέσα σ’ ένα εκμεταλλευτικό σύστημα που επέβαλαν οι αρσενικοί.

… Μιλάω στο όνομα των μανάδων των στερημένων χωρών μας, που βλέπουν τα παιδιά τους να πεθαίνουν από μαλάρια ή διάρροια, αγνοώντας πως υπάρχουν απλά μέσα για να τα σώσουν.

Μέσα που δεν τους προσφέρει η επιστήμη των πολυεθνικών καθώς προτιμάνε να επενδύουν στα εργαστήρια καλλυντικών και στην πλαστική χειρουργική, ικανοποιώντας τα καπρίτσια λίγων γυναικών ή αντρών των οποίων η φιλαρέσκεια απειλείται από το περίσσευμα θερμίδων γευμάτων τόσο πλούσιων και τόσο συχνών που σ’ εμάς προκαλούνε ζάλη.

Μιλάω επίσης στο όνομα του παιδιού. Του φτωχού παιδιού που πεινάει, κι αλληθωρίζει κρυφά προς τη συσσωρευμένη αφθονία σ’ ένα μαγαζί για πλούσιους. Σ’ ένα μαγαζί προστατευμένο από παχύ τζάμι. Ένα τζάμι προστατευμένο από απροσπέλαστα κάγκελα. Κάγκελα φυλασσόμενα από έναν κρανοφορεμένο και γαντοφορεμένο αστυνομικό, οπλισμένο με γκλομπ.

… Η χώρα μου είναι η συμπύκνωση των συμφορών όλων των λαών, μια οδυνηρή σύνθεση όλων των πόνων της ανθρωπότητας.

Αλλά είναι επίσης, και κυρίως, η συμπύκνωση των ελπίδων των αγώνων μας.

Γι’ αυτό και δονούμαι στο όνομα των αρρώστων που στρέφουν τα μάτια με αγωνία στον ορίζοντα μιας επιστήμης αγορασμένης από τους εμπόρους των όπλων.

Οι σκέψεις μου πάνε σε όλους εκείνους που θίγονται από την καταστροφή της Φύσης, και στα τριάντα εκατομμύρια ανθρώπους που όπως κάθε χρόνο θα πεθάνουν, θερισμένοι από το τρομαχτικό όπλο της πείνας.

… Αναγνωρίζοντας τη θέση μας στους κόλπους του Τρίτου Κόσμου, και παραφράζοντας τον Χοσέ Μαρτί, επιβεβαιώνουμε «ότι αισθανόμαστε πάνω στο μάγουλό μας κάθε χαστούκι που δίνεται σ’ οποιονδήποτε άνθρωπο στον κόσμο".

Μέχρι σήμερα στρέφαμε και το άλλο μάγουλο. Τα χαστούκια διπλασιάστηκαν. Μα η καρδιά των μοχθηρών δεν συγκινήθηκε. Ποδοπάτησαν την αλήθεια του δίκιου.

Του Χριστού προδώσανε το λόγο.

Μετατρέψανε τον σταυρό του σε ρόπαλο. Κι αφού φορέσανε το χιτώνα του, ξέσκισαν τα κορμιά και τις ψυχές μας.

Συσκότισαν το μήνυμά του. Το δυτικοποίησαν, την ίδια στιγμή που εμείς το υποδεχόμασταν ως μήνυμα οικουμενικής απελευθέρωσης.

Ανοίξαμε τότε τα μάτια μας στην πάλη των τάξεων.

Δεν θα υπάρξουν πλέον άλλα χαστούκια".

Απόσπασμα από την ομιλία του Τομα Σανκαρα στον ΟΗΕ στις 4/10/1984.

Πηγή: guernicaeu

"Ἐμπρὸς σύντροφοι, εἶναι καλύτερα ν᾿ ἀποφασίσουμε ἀπὸ τώρα ν᾿ ἀλλάξουμε δρόμο. Τὴ μεγάλη νύχτα ποὺ μέσα της εἴμαστε βυθισμένοι πρέπει νὰ τὴν ἀποτινάξουμε καὶ νὰ βγοῦμε. Ἡ καινούργια μέρα ποὺ σηκώνεται πρέπει νὰ μᾶς βρεῖ σταθερούς, συνετούς κι ἀποφασισμένους.

Πρέπει νὰ παρατήσουμε τὰ ὄνειρά μας, νὰ ἐγκαταλείψουμε τὶς παλιές μας πίστεις καὶ τὶς συμπάθειές μας ἀπὸ τὸν καιρὸ ποὺ δὲν εἴχαμε ἀρχίσει νὰ ζοῦμε. Ας μὴ χάνουμε καιρὸ σὲ στεῖρες λιτανεῖες ἢ σὲ ἐμετικοὺς μιμητισμούς.

Ἂς ἐγκαταλείψουμε αὐτὴν τὴν Εὐρώπη ποὺ δὲν σταματάει νὰ μιλάει γιὰ τὸν ἄνθρωπο κατασφάζοντάς τον ὅπου τὸν συναντήσει, σ᾽ ὅλες τὶς γωνιὲς τῶν ἴδιων της τῶν δρόμων, σ᾽ ὅλες τὶς γωνιὲς τοῦ κόσμου.

᾿Ἀπὸ αἰῶνες ἡ Εὐρώπη σταμάτησε τὴν πρόοδο τῶν ἄλλων ἀνθρώπων καὶ τοὺς ὑποδούλωσε στοὺς σκοπούς της καὶ στὴ δόξα της. ᾿Απὸ αἰῶνες στ᾿ ὄνομα μιᾶς ὑποτιθέμενης "πνευματικῆς περιπέτειας" πνίγει τὸ σύνολο σχεδὸν τῆς ἀνθρωπότητας. Κοιτάξτε την σήμερα νὰ ταλαντεύεται ἀνάμεσα στὴν πυρηνική διάλυση καὶ στὴν πνευματική διάλυση.

Ἡ Εὐρώπη πῆρε τὴν ἐξουσία τοῦ κόσμου μὲ θέρμη, κυνισμὸ καὶ βιαιότητα. Καὶ κοιτάξτε πόσο ἡ σκιὰ τῶν μνημείων της ἁπλώνεται καὶ πολλαπλασιάζεται. Κάθε κίνηση τῆς Εὐρώπης ἔκανε νὰ ραγίσουν τὰ σύνορα τοῦ χώρου κι ἐκεῖνα τῆς σκέψης. Ἡ Εὐρώπη ἀρνήθηκε κάθε ταπεινότητα, κάθε μετριοφροσύνη, ἀλλὰ καὶ κάθε φροντίδα, κάθε τρυφερότητα.

Τσιγγούνα δείχτηκε μόνο μὲ τὸν ἄνθρωπο, εὐτελής,σαρκοβόρα, φόνισσα μόνο μὲ τὸν ἄνθρωπο.

Λοιπὸν ἀδέρφια, πῶς δὲν καταλαβαίνετε πὼς μποροῦμε νὰ κάνουμε κάτι καλύτερο ἀπὸ τὸ ν᾿ ἀκολουθήσουμε αὐτὴν τὴν Εὐρώπη;

Αὐτὴ ἡ Εὐρώπη ποὺ δὲν ἔπαψε ποτὲ νὰ μιλάει γιὰ τὸν ἄνθρωπο, νὰ διακηρύσσει πὼς δὲν τὴν ἐνδιέφερε παρὰ ὁ ἄνθρωπος, ξέρουμε σήμερα μὲ τί βάσανα πλήρωσε ἡ ἀνθρωπότητα καθεμιὰ νίκη τοῦ πνεύματός της.

Ἐμπρός, σύντροφοι, τὸ εὐρωπαϊκὸ παιχνίδι ἔχει τελειώσει ὁριστικά, πρέπει νὰ βρεθεῖ κάτι ἄλλο. Μποροῦμε νὰ κάνουμε τὰ πάντα σήμερα, μὲ τὴν προϋπόθεση ὅτι δὲν θὰ πιθηκίσουμε τὴν Εὐρώπη, μὲ τὴν προϋπόθεση ὅτι δὲν θὰ μᾶς κυριαρχεῖ ὁ πόθος νὰ φτάσουμε τὴν Εὐρώπη.

Ἡ Εὐρώπη ἀπόκτησε μιὰ τέτοια ταχύτητα, τρελή κι ἀκανόνιστη, ποὺ ξεφεύγει σήμερα ἀπὸ κάθε ὁδηγό, ἀπὸ κάθε λογική, καὶ πηγαίνει μὲ φοβερὸν ἴλιγγο πρὸς ἀβύσσους ἀπὸ τὶς ὁποῖες θὰ ᾿πρεπε ν᾿ ἀπομακρυνθοῦμε τὸ γρηγορότερο... "

Από τον θεωρητικό της Αλγερινής επανάστασης Fantz Fanon

" Της γης οι κολασμένοι "

απόσπασμα από τον Επίλογο