Manos Lambrakis/fb
Το πρώτο βιβλίο που κράτησα στα χέρια μου ως μαθητής του δημοτικού δεν υπήρξε απλώς μια παιδική μύηση στον κόσμο των ιστοριών, αλλά ένα σχεδόν ιδρυτικό συμβάν της εσωτερικής μου ζωής.
Ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες δεν εισήλθε τότε στη μνήμη μου ως λογοτεχνικός ήρωας, αλλά ως μορφή ύπαρξης, ως μια οντολογική υπόμνηση ότι ο άνθρωπος δεν ταυτίζεται ποτέ απολύτως με τον κόσμο της χρησιμότητας, της κοινής λογικής, της τακτοποιημένης προσαρμογής.
Από εκείνα τα πρώτα χρόνια βρισκόταν πάντοτε δίπλα στο κομοδίνο μου, σαν μια σιωπηλή φρουρά της νύχτας, σαν ένα βιβλίο που ζητούσε να παραμείνει εσαεί παρόν.
Κι ακριβώς αυτή δεν είναι η βαθύτερη αλήθεια των μεγάλων βιβλίων;
Δεν τα κατέχουμε εμείς, αλλά εκείνα εγκαθίστανται δίπλα μας και επιβλέπουν, με μια σχεδόν τρυφερή αυστηρότητα, τις μεταμορφώσεις της ψυχής μας.
Σήμερα, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου, σκέφτομαι ότι ο Δον Κιχώτης δεν με συνόδευσε απλώς σε όλα τα ταξίδια μου, αλλά υπήρξε ο ίδιος ένα διαρκές ταξίδι. Ένα εσωτερικό πέρασμα από την αθωότητα στην επίγνωση, από τη φαντασίωση στην αλήθεια της επιθυμίας, από τον ηρωισμό της παιδικής προβολής στη γυμνή, σχεδόν τραγική αξιοπρέπεια του ανθρώπου που επιμένει.
Στο πέρασμα των χρόνων, συγκέντρωσα άπειρες μεταφράσεις του στα ελληνικά, αγγλικά, γερμανικά, ισπανικά όχι από βιβλιοφιλική ιδιοτροπία, αλλά γιατί κάθε γλώσσα μου αποκάλυπτε και ένα άλλο πρόσωπο του ίδιου βιβλίου, άρα και ένα άλλο πρόσωπο του ίδιου μου του εαυτού. Το ίδιο έργο, σε άλλη γλώσσα, δεν είναι ποτέ απολύτως το ίδιο έργο: αλλάζει ο ρυθμός της πτώσης, η μελαγχολία της ειρωνείας, η θερμοκρασία του ονείρου, η σχεδόν ιερή γελοιότητα της πίστης.
Έτσι, το βιβλίο έγινε με τα χρόνια ένας μικρός πολυγλωσσικός ναός της μνήμης μου, όπου η παιδική πρώτη ανάγνωση συνεχίζει να συνομιλεί με την ώριμη εμπειρία της απώλειας, της διάψευσης, αλλά και της ανάγκης να μην παραδώσει κανείς αμαχητί την εσωτερική του μορφή στην κυνική οικονομία του πραγματικού.
Ο παιδικός μου Δον Κιχώτης παραμένει ακόμα ακουμπισμένος δίπλα στο κρεβάτι μου: όχι ως ανάμνηση μιας παλιάς αναγνωστικής συγκίνησης, αλλά ως σύμβολο αντιστάσης απέναντι σε έναν κόσμο που ολοένα και περισσότερο αποστρέφεται την αργή εσωτερικότητα, το όνειρο, την άσκοπη αλλά σωτήρια περιπλάνηση της ψυχής.
Σε μια εποχή όπου η απόδοση έχει υποκαταστήσει την επιθυμία και η διαφάνεια έχει στραγγαλίσει το μυστήριο, ο Δον Κιχώτης εξακολουθεί να μου θυμίζει ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν βρίσκεται μόνο στην επιτυχία της πράξης, αλλά και στην ευγένεια της μάταιης επιμονής.
Τον αγαπώ επειδή δεν με δίδαξε πώς να νικώ, αλλά πώς να μην εκπίπτω, πώς να διαφυλάσσω, ακόμη και μέσα στις πιο πεζές συνθήκες του βίου, έναν ελάχιστο πυρήνα ιερής παραφοράς.
Και αυτό είναι νομίζω το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να προσφέρει ένα βιβλίο σε έναν άνθρωπο.
Να τον κρατήσει όρθιο, όταν όλα γύρω του τον εκπαιδεύουν να σκύβει.
