Υπάρχει ένα σημείο στο συλλογικό μας βίωμα που δύσκολα αντέχεται: το Καλό. Το "κακό" το γνωρίζουμε. Το έχουμε μάθει, το έχουμε "φάει στην μάπα" ξανά και ξανά, σχεδόν το περιμένουμε, ξέρουμε πώς να το διαχειριστούμε. Το Καλό είναι που μας ξενίζει, μας αποδιοργανώνει.
Σε ένα τραυματισμένο σύστημα, είτε πρόκειται για άνθρωπο, είτε για σχέση, είτε για οικογένεια, είτε για κοινωνία ολόκληρη, η εμπειρία έχει γράψει μέσα του έναν βασικό κανόνα: η φροντίδα δεν είναι σταθερή, η ασφάλεια δεν είναι δεδομένη, η εμπιστοσύνη είναι επικίνδυνη. Έτσι μαθαίνει να λειτουργεί με καχυποψία, με υπερεπαγρύπνηση, με εσωτερική ένταση. Αυτό γίνεται το “οικείο”. Αυτό είναι που "επιλέγει" ο εγκέφαλος μας για να νιώσει ασφαλής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όταν εμφανίζεται κάποιος που φροντίζει, που προσφέρει, που λειτουργεί με συνέπεια και ακεραιότητα, δεν βιώνεται απαραίτητα ως ανακούφιση. Βιώνεται ως κάτι ξένο. Κάτι που δεν ταιριάζει με τον εσωτερικό χάρτη που έχει ήδη διαμορφωθεί.
Είναι αυτό που ονομάζουμε δ υ σ α ν ε ξ ί α σ τ ο Κ α λ ό.
Και βέβαια έχουμε κουραστεί να ακούμε για δυσανεξία στη λακτόζη, δυσανεξία στη γλουτένη, δυσανεξία σε δεν ξέρω κι εγώ τι και πέρασε απαρατήρητη η δυσανεξία μας στην τρυφερότητα, στη φροντίδα, στο νοιάξιμο, στην Αγάπη.
Κκι έτσι καταλήξαμε στο σημείο που το "Καλό" δεν ενσωματώνεται εύκολα, γιατί δεν μπορεί να προβλεφθεί μέσα από την παλιά εμπειρία. Δεν υπάρχει “μνήμη” που να το στηρίζει. Και αντί να γίνει πηγή ασφάλειας, ενεργοποιεί το άγχος. Κάτι μέσα μας λέει: «δεν γίνεται να είναι έτσι… κάτι θα πάει στραβά», «δεν μπορεί...κάποιο λάκκο έχει η φάβα!»
Σε αυτό το σημείο ενεργοποιούνται οι άμυνες. Και οι άμυνες δεν κάνουν διάκριση ανάμεσα σε απειλή και δυνατότητα ίασης. Απλώς προσπαθούν να επαναφέρουν το γνώριμο. Έτσι, αυτός που προσφέρει συχνά δεν αναγνωρίζεται. Αμφισβητείται, υποτιμάται ή ακόμη και απορρίπτεται. Όχι επειδή δεν είναι σημαντικός, αλλά επειδή το σύστημα δεν έχει ακόμη την ικανότητα να τον χωρέσει χωρίς να διαταραχθεί.
Μ' αυτόν τον τρόπο, το τραυματισμένο σύστημα -ο άνθρωπος, η οικογένεια, η κοινωνία- προτιμά τον πόνο που ξέρει από την ασφάλεια που δεν εμπιστεύεται. Ίσως και κάπως έτσι επιλέγουμε, εκλέγουμε, αυτούς που θα μας προσφέρουν τον "πόνο που γνωρίζουμε". Σαν την χλωρίνη, αυτούς ξέρουμε-αυτούς εμπιστευόμαστε.
Αυτό που μοιάζει σαν “τιμωρία” του Καλού, είναι στην πραγματικότητα μια ασυνείδητη προσπάθεια διατήρησης της ψυχικής συνοχής. Μια επιστροφή στο οικείο, ακόμη κι αν αυτό είναι περιοριστικό ή επώδυνο.
Έχουμε, με έναν αργό και σχεδόν ανεπαίσθητο τρόπο, εξοικειωθεί με το “κακό”. Όχι απαραίτητα ως συνειδητή επιλογή, αλλά ως καθημερινότητα. Με την παρακμή που γίνεται φόντο. Με τη διαφθορά που περνά ως «έτσι λειτουργούν τα πράγματα». Με τον κυνισμό που πλασάρεται για ωριμότητα. Με την αδιαφορία που μοιάζει με αυτοπροστασία.
Σαν να έχουμε μάθει να ζούμε μέσα σε αυτό το περιβάλλον χωρίς να το αμφισβητούμε πια βαθιά. Σαν να έχουμε κάνει μια σιωπηλή συμφωνία με αυτό: να το αντέχουμε, να το δικαιολογούμε, να το προσπερνάμε. Στην τελική, ξέρουμε πώς να κινηθούμε μέσα του, πώς να μην εκτεθούμε πολύ, πώς να μην περιμένουμε πολλά. Με έναν τρόπο, έχουμε μάθει να αντέχουμε τα “σκατά” περισσότερο απ’ ό,τι το καθαρό νερό. Όχι γιατί μας αρέσουν, αλλά γιατί δεν μας τρομάζουν πια.
Γιατί, όταν εξοικειώνεσαι με το λίγο, το καθαρό αρχίζει να φαίνεται υπερβολικό. Όταν μαθαίνεις να ζεις με το στρεβλό, το ευθύ μοιάζει ύποπτο. Όταν ο κυνισμός γίνεται τρόπος σκέψης, η εμπιστοσύνη μοιάζει αφέλεια. Έγινε η απώλεια όχι συνήθεια μας, αλλά ταυτότητα. Και το Καλό απορρίπτεται γιατί δεν ταιριάζει με την ταυτότητα που έχουμε χτίσει μέσα σε αυτό το περιβάλλον.
Έχουμε για χρόνια μάθει, μας έχουν εκπαιδεύσει, να ζούμε με αυτό που δεν μας αξίζει και κάπου μέσα μας έχουμε ξεχάσει πώς είναι να ζητάμε κάτι περισσότερο. Είναι σαν να έχουμε ξεχάσει το Καλό.
Και ίσως η αρχή της αλλαγής να μην είναι να φτιάξουμε κάτι καινούργιο. Αλλά να ξαναθυμηθούμε, έστω για λίγο, ότι το καλό δεν είναι απειλή. Είναι κάτι που κάποτε μας ανήκε και μπορεί να μας ανήκει ξανά.
ΥΓ Σκέψεις με αφορμή την τραγική ιστορία του Γιώργου Γαβριλάκη-στο πρώτο σχόλιο.
https://www.sdna.gr/politiko-deltio/ellada/1424204_boithise-hiliades-anthropoys-sta-kethea-kratos-ekopse-ton-mistho-toy