Σήμερα το πρωί, καθώς ήμουν στο Σύνταγμα για μια δουλειά, περνώντας μπροστά από το Υπουργείο Τουρισμού στη λεωφόρο Αμαλίας, βρέθηκα ξαφνικά να πατώ πάνω στο ίδιο οδόστρωμα όπου χθες το πρωί μια γυναίκα, υπάλληλος του υπουργείου, έδωσε τέλος στη ζωή της πέφτοντας από τον δεύτερο όροφο. Και εκεί, μέσα στην πιο συνηθισμένη αθηναϊκή διαδρομή, στην πιο περιπατητική γεωγραφία της πρωτεύουσας, συνέβη κάτι που δεν χωρά εύκολα ούτε στη γλώσσα ούτε στην αμυντική ευπρέπεια των ανακοινώσεων: ο δημόσιος χώρος έπαψε να είναι δημόσιος χώρος και έγινε τόπος συντριβής. Έγινε τόπος όπου η πόλη απογυμνώνεται από τη ρητορεία της περί κανονικότητας και αποκαλύπτεται ως ένας μηχανισμός που συχνά συνεχίζει να λειτουργεί πάνω από ραγισμένα σώματα, πάνω από ανθρώπους που προσέρχονται στο πρωινό τους ωράριο ενώ μέσα τους έχει ήδη συντελεστεί μια νύχτα χωρίς επιστροφή. Αυτό είναι που ανατριχιάζει: όχι μόνο ο θάνατος, αλλά η εγγύτητά του προς το απολύτως κοινό, προς το «πάω στη δουλειά», «περνώ από το κέντρο», «συνεχίζω τη μέρα μου».
Στην Ελλάδα έχουμε επινοήσει μια ολόκληρη γλώσσα απονεύρωσης τέτοιων γεγονότων: «τραγικό περιστατικό», «διερευνώνται τα αίτια», «εκφράζονται συλλυπητήρια», λες και ο σκοπός είναι να απομακρυνθεί όσο γίνεται γρηγορότερα το γεγονός από το πεδίο της δημόσιας ευθύνης. Όμως δεν πρόκειται για ένα ατυχές επεισόδιο που συνέβη δίπλα μας. Πρόκειται για μια αποκάλυψη. Για τη στιγμή κατά την οποία το κράτος, οι υπηρεσίες, οι θεσμοί, οι εργασιακοί χώροι, αλλά και η ίδια η κοινωνική μας οργάνωση, εκτίθενται ως πεδία στα οποία η ψυχική οδύνη δεν ακούγεται παρά μόνο όταν έχει ήδη λάβει αμετάκλητη μορφή.
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στον χώρο της εργασίας. Το παράθυρο του γραφείου, το μπαλκόνι του σπιτιού, η ταράτσα, η αυλή, το χωράφι, το δωμάτιο ενός ξενοδοχείου, όλα αυτά είναι διαφορετικές σκηνές της ίδιας εθνικής αποτυχίας. Κάθε φορά που ένας άνθρωπος φτάνει στο σημείο να διακόψει βίαια τη σχέση του με τη ζωή, δεν αποτυγχάνει μόνο ο προσωπικός του κόσμος. Αποτυγχάνει και ο συλλογικός κόσμος που δεν τον κράτησε, δεν τον διέγνωσε, δεν του προσέφερε διέξοδο πριν από την άβυσσο.
Γι’ αυτό και η συζήτηση οφείλει να ξεφύγει από τη στενή ειδησεογραφική διαχείριση και να μπει στην καρδιά του κοινωνικού προβλήματος.
Στην Ελλάδα καταγράφηκαν 469 αυτοκτονίες το 2024 και 448 το 2025.
Δεν μιλάμε για μια σπάνια παρέκκλιση, αλλά για ένα επίμονο, επαναλαμβανόμενο, σχεδόν κανονικοποιημένο τραύμα του κοινωνικού σώματος. Και την ίδια ώρα εμείς επιμένουμε να φερόμαστε σαν να αρκεί μια γραμμή βοήθειας, ένα γενικόλογο σχέδιο δράσης, μια ημερίδα, μια αφίσα, μια δημόσια σύσταση περί «ευαισθητοποίησης». Η πολιτεία πράγματι διαθέτει την 24ωρη γραμμή 10306 και επικαλείται εθνικό σχέδιο για την ψυχική υγεία. Αλλά η πραγματική κατηγορία είναι άλλη: ότι το ελληνικό κράτος δεν έχει αναγάγει ακόμη την πρόληψη της αυτοχειρίας, την έγκαιρη ψυχική υποστήριξη και τη μετατραυματική φροντίδα σε κεντρικό, ορατό, διαρκή άξονα δημόσιας πολιτικής. Συνεχίζει να αντιμετωπίζει το φαινόμενο περισσότερο ως άβολο κατάλοιπο παρά ως εθνική επείγουσα κατάσταση.
Εκεί όπου ένας άνθρωπος φτάνει να αρνηθεί τη συνέχεια της ζωής του, εκεί δεν χωρούν πρόχειροι αφορισμοί ούτε θρησκευτικές κοινοτοπίες. Χωράει μόνο τρόμος, πένθος και έλεος. Η αυτοχειρία δεν είναι για τον σοβαρό χριστιανικό λόγο μια ευκαιρία ηθικής υπεροχής, αλλά μια άβυσσος που αποκαλύπτει πόσο αβοήθητο μπορεί να μείνει το πρόσωπο όταν διαρραγούν οι δεσμοί του με τον κόσμο, με τους άλλους, με το νόημα, με τον ίδιο του τον εσωτερικό τόπο. Και όσοι εκτίθενται στο θέαμα, ο περαστικός, ο συνάδελφος, ο αστυνομικός, ο διασώστης, ο γονιός, ο αδελφός, κουβαλούν πλέον μέσα τους ένα τραύμα που δεν τους ανήκε και όμως τους παραδόθηκε βίαια.
Αν, λοιπόν, θέλουμε να μιλήσουμε με αλήθεια, πρέπει να πούμε ότι κάθε τέτοια πτώση είναι και πτώση της δικής μας κοινότητας: της πολιτικής κοινότητας που επαίρεται για τη σταθερότητά της, της κοινωνικής κοινότητας που έχει συνηθίσει να προσπερνά, της εκκλησιαστικής κοινότητας που κάποτε ξέρει να κηρύττει αλλά όχι να συνοδεύει.
Γι’ αυτό δεν αρκεί να αναζητούμε κάθε φορά το «γιατί» μόνο στο πρόσωπο που έφυγε. Το ερώτημα πρέπει να στραφεί βίαια προς εμάς: τι είδους χώρα έχουμε συγκροτήσει, ώστε η απελπισία να μπορεί να εγκατασταθεί τόσο σιωπηλά μέσα στην καθημερινότητα;
Τι είδους κράτος είναι αυτό που παρακολουθεί εκ των υστέρων την αύξηση των αριθμών και δεν μετατρέπει το πρόβλημα σε απόλυτη πολιτική προτεραιότητα;
Τι είδους δημόσιος λόγος είναι αυτός που μιλά με ακραία ευαισθησία για δείκτες, επενδύσεις, τουριστικές ροές, ψηφιακές μεταβάσεις και διοικητική αποτελεσματικότητα, αλλά αφήνει σχεδόν άφωνη τη συζήτηση για τους ανθρώπους που φτάνουν να πέφτουν από παράθυρα, να βγαίνουν σε μπαλκόνια, να αναζητούν τρόπο να εξαφανιστούν;
Μια σοβαρή πολιτεία θα είχε ήδη οργανώσει πανεθνική καμπάνια αποστιγματισμού, μόνιμη ψυχολογική υποστήριξη σε σχολεία, υπηρεσίες, δήμους και κοινότητες, ειδική εκπαίδευση πρώτης αναγνώρισης κινδύνου για επαγγελματίες πρώτης γραμμής, και ένα πρωτόκολλο φροντίδας όχι μόνο για εκείνον που κινδυνεύει, αλλά και για εκείνους που μένουν πίσω και γίνονται άθελά τους μάρτυρες της πτώσης.
Μέχρι τότε, κάθε επίσημη θλίψη θα ηχεί μισή. Γιατί κάθε άνθρωπος που χάνεται έτσι δεν είναι μόνο μια ιδιωτική τραγωδία, είναι ένα δημόσιο κατηγορητήριο εναντίον ενός πολιτισμού που έχει μάθει να διοικεί τα πάντα, εκτός από την ανθρώπινη απελπισία.